Σάββατο, 15 Οκτωβρίου 2016

ENEKEN: 2016 Literary Translation Awards

The poetry collection entitled Anatomy Lab, by the American psychiatrist and poet, Richard M. Berlin, which was published as an insert with Issue 36o of ENEKEN magazine (April-May-June 2015), has been honored with the 2016 Literary Translation Award for a work of literature translated from English to Greek, by the Hellenic American Union and the European Institute for Literary Translation.
The contributors to this project deserve special congratulations: the distinguished doctor and film director, Miltos Arvanitakis, whose idea and suggestion it was to translate into Greek this significant work of poetry by R. M. Berlin, and to publish it as an Literary supplement in ENEKEN revue.
It should be noted here that the circulation of supplements publications that accompany ENEKEN magazine ensures for the published works an immediate communication with the magazine’s readership, its friends and subscribers from as far away as Australia, China and Canada, and these insert publications constitute a special offer by ENEKEN to its friends, since they are made available at no additional cost to the magazine’s regular price.
It should also be noted that Miltos Arvanitakis, who discovered and identified the poetic work and the significance of Berlin’s poetry, maintains a direct communication and correspondence with his colleague and poet R. M. Berlin, and this deep relationship contributed decisively to this excellent rendering of the work in Greek, since the American poet employs a particular poetic voice inspired by his practice of the medical profession. His colleague and experienced physician, Miltos Arvanitakis, drew his exceptional translating ability from this common reservoir of experience in medical science, the practice of which sometimes becomes a tribute to solidarity and human civilization.
With his characteristic acumen, Miltos Arvanitakis chose as his collaborator and fellow traveler in this labor of translation the noteworthy literature professor from Thessaloniki, Aggelos Grollios, whose interpretative and literary interventions contributed decisively to the integrity of this feat of translation.
Congratulations are also due to ENEKEN’s friend and collaborator, graphic designer Despina Lotsopoulou, whose artistic inspiration and experience adorns the ENEKEN publication, and who illustrated Berlin’s poetry in a manner fitting to its intellectual content.
Finally, we must note that this offering of a translated work by ENEKEN is neither random, nor piecemeal, nor unique (which, in the case of Berlin, is recognized with an honorary and symbolic award), but it is an organic element of the magazine’s editorial philosophy. As a collective endeavor, ENEKEN has been contributing to the field of culture for twenty years, and it attempts to cultivate the collective and historical conscience as it is expressed, through its paradoxes and contradictions, in the Modern Greek language. This structure has been erected through the work and toil of the magazine’s worthy and enviable collaborators, whose literary and philosophical contributions form the foundation that supports the laborious and often especially difficult publishing endeavor that is ENEKEN.

Yiorgos Yiannopoulos

Photos: Yiorgos Ioannidis

2016 Literary Translation Awards

The Hellenic American Union, the Goethe-Institut Athen, the Instituto Cervantes de Atenas and the Danish Institute in Athens presented, on the occasion of the celebration of International Translation Day, the 2016 Literary Translation Awards. The awards were presented to three translators of English-, German- and Spanish-language literature, and they refer to translations of novels, short stories, poetry and plays published in 2015.
The awards were presented, on behalf of the juries, by: Leonidas Phoivos Koskos for the English-language translation, Iakovos Koperti for the German-language translation, and Alexandros Magridis for the Spanish-language translation.
The event commenced with opening statements by Leonidas-Phoivos Koskos, as the host, and Victor Andresco, Director of the Instituto Cervantes de Atenas, which was in charge of organizing this year’s awards ceremony. Mr. Andresco, in his brief retrospective of the history of the translation awards and their continuation following the response of the Institutes and Embassies that support them, underlined the importance of the work of translators, “so that we may know authors and worlds that we would not have access to if it wasn’t for them”. Also present at the event were Gabrielle Sander, Director of the Information Center and Library of the Goethe-Institut Athen, and Brigit Olsen, Deputy Director of the Danish Institute in Athens.
At the awards ceremony, on the initiative of the Instituto Cervantes de Atenas, the novelist, essayist and translator Philippos Drakontaeidis spoke about the Greek translations of the works of William Shakespeare and Miguel de Cervantes, on the occasion of the commemoration of 400 years since their deaths.
The shortlists for each category are:
For the Award for English-language Literary Translation:
Miltos Arvanitakis & Aggelos Grolios for the book: Anatomy Lab by Richard Berlin (Eneken)
Ioanna Eliadi, for the book: The Fishermen by Chigozie Obioma (Metaichmio)
Palmyra Ismyridou, for the book: The Trembling of a Leaf [Honolulu and other stories] by William Somerset Maugham (Agra)
The award was presented to Miltos Arvanitakis and Aggelos Grollios.

Πέμπτη, 6 Οκτωβρίου 2016

Εντυπώσεις από μια Έκθεση, Όμηρος Ταχμαζίδης

Το κείμενο που ακολουθεί καταγράφει τις σκέψεις του συνεργάτη του ΕΝΕΚΕΝ Όμηρου Ταχμαζίδη σχετικά την πράσφατη Έκθεση Βιβλίου στο Ζάππειο.

Εθνικός αφιονισμός και πνευματική αποβλάκωση

Στην Θεσσαλονίκη πολλοί άνθρωποι, κυρίως από το χώρο των κάθε λογής λογίων, θεωρούν ότι η Αθήνα, γενικώς και αορίστως, υπερτερεί έναντι των άλλων πόλεων της χώρας και αποπνέει ένα είδος κοσμοπολιτισμού και ανοίγματος προς τον κόσμο. Αμφιβάλλω. Στην πραγματικότητα στην Θεσσαλονίκη αποκαλύπτονται τα αδιέξοδα και οι  αδυναμίες του ελληνικού κοινωνικού σχηματισμού, ενώ στην Αθήνα συγκαλύπτονται χωρίς, μάλιστα, πάντοτε την αναγκαία επιδεξιότητα. Έτσι η μεγαλοστομία, το πληθωρικό και πομπώδες δεν μπορούν να συγκαλύψουν το βάθος του αττικού επαρχιωτισμού σε όλες τις εκφάνσεις του δημόσιου βίου και ας συμπεριφέρονται οι διάφοροι πάτρωνες του κλεινού άστεως ως αποικιοκράτες αφέντες προς την υπόλοιπη χώρα:  η διάγνωση αφορά τα καθημερινά και τετριμμένα, από το ποδόσφαιρο και την εμπορική μουσική, έως την πολιτική και τον περίφημο υψηλό πολιτισμό και τις εκφάνσεις του – η πατρωνία έχει τη δική της παραγωγική location, κάτι που αποφεύγει επιμελώς να θίξει η εγχώρια διανόηση, εφόσον η ίδια κατοικοεδρεύει στην συντριπτική της πλειονότητα σε αυτήν. Έτσι όλη η Ελλάδα εκφράζεται πλέον, άλλοτε επιδέξια, άλλοτε αδέξια, με τα ιδιώματα της βαθειάς επαρχίας του Λεκανοπεδίου: οι πομφόλυγες της φιλελεύθερης ιδεοπληξίας, η ανερμάτιστη επαναστατική ρητορεία εκπροσώπων ενός άρριζου μικροαστισμού, η βλακώδης απανθρωπία της νεοχιτλερικής καρικατούρας, η χλιαρότητα μιας κακοφορμισμένης, υποκριτικής και διαβρωτικής, μετριοπάθειας ως  μέσο επιβίωσης σε ένα τρισάθλιο πολιτικό και κοινωνικό περιβάλλον, η δειλία της σύνολης κοινωνικής συνειδήσεως, το μίσος απέναντι στο απτό και το συγκεκριμένο εκπορεύονται από τα  έγκατα της αττικής επαρχίας. Αυτό το περιφερόμενο πολύχρωμο τσίρκο δίνει τους ρυθμούς στο βηματισμό των υποσυστημάτων της ελληνικής κοινωνίας και τα οδηγεί καθημερινώς από το ένα αδιέξοδο στο άλλο προετοιμάζοντας την ολική υποταγή της χώρας στους ξένους.
Στο εξής σε κάθε δημόσια αναφορά “σωτηρίας”, η οποία έρχεται από το βάθος του αττικού καθεστώτος θα πρέπει να προσθέτουμε και την προειδοποίηση: Προσοχή κίνδυνος! Δεν θεωρούμε ότι υπάρχουν γενικώς και αορίστως κακές προθέσεις, αλλά ότι οι ποικιλώνυμοι εκπρόσωποι του καθεστώτος περιστρέφονται τόσο φιλάρεσκα γύρω από τον αττικό εαυτό τους, ώστε αδυνατούν να αντιληφθούν τα προφανή. Και από κοντά τους οι κάθε λογής πρόθυμοι της υπόλοιπης αποικίας, οι οποίοι συνδέουν την τύχη και την σταδιοδρομία τους με την υποταγή στον πολιτισμό καρικατούρα της πρωτεύουσας: στα γράμματα, στην πολιτική, στον αθλητισμό.. Ο πιο σημαντικός δίαυλος διάχυσης των βασικών συμπεριφορών του αττικού επαρχιωτισμού σε όλη τη χώρα είναι ο κόσμος των πανεπιστημίων και του κομματικού συστήματος (με όλα τα παρακλάδια του).
Ένα λαμπρό παράδειγμα αυτού που ονομάζω αττικό επαρχιωτισμό ήταν και το “παζάρι” βιβλίου – 45ο Φεστιβάλ Βιβλίου, σύμφωνα με τους διοργανωτές του – που άρχισε στις 2 Σεπτεμβρίου και έληξε την Κυριακή 18 Σεπτεμβρίου 2016 στην Αθήνα. Δε θα καταγράψω τις εντυπώσεις μου, ούτε τις επικρίσεις μου επειδή δεν υπάρχει κανένα ουσιαστικό σημείο επαφής για κριτική και αντιπαράθεση. Πρόκειται για μια κωμικοτραγική διοργάνωση. Δυστυχώς όμως και για έναν ακόμη καθρέπτη των κοινωνικών μας αδιεξόδων.
Ενδιαφέρον, ωστόσο, έχει ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζουν οι εκπρόσωποι του αττικού καθεστώτος την αθλιότητα και τον εμπαιγμό των ανθρώπων που εξακολουθούν, σε πείσμα των καιρών, να έχουν την περίεργη συνήθεια να απολαμβάνουν την ανάγνωση. Στο έντυπο του 45ου Φεστιβάλ Βιβλίου δημοσιεύεται και ο “χαιρετισμός του προέδρου του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού” Κωνσταντίνου Τσουκαλά. Το φετινό φεστιβάλ πραγματοποιήθηκε υπό την αιγίδα του συγκριμένου ιδρύματος, οπότε ο πρόεδρός του ήταν υποχρεωμένος να γράψει αυτός ή οι συνεργάτες του έναν χαιρετισμό στο επίσημο έντυπο του φεστιβάλ. Το τελευταίο, κατά τα γραφόμενα, αποτελεί “τυπικό παράδειγμα πολιτιστικού θεσμού για την πόλη της Αθήνας”. Εάν, όμως, το συγκεκριμένο φεστιβάλ αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα πολιτιστικού θεσμού, θα πρέπει να ανησυχούμε προφανώς και για τους υπόλοιπους. Δύο χαρακτηριστικά καθιστούν “θεσμό” ένα φεστιβάλ: από τη μία το γεγονός ότι “διοργανώνεται αδιαλείπτως για πολλά χρόνια και αφετέρου [ότι] έχει κατορθώσει, με το πέρασμα του καιρού, να ριζώσει στην κοινωνία και να αποτελεί σημείο αναφοράς για τους πολίτες”.
Η ρίζωση στην κοινωνία προκύπτει, σύμφωνα με την ρητορεία του προέδρου του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού, από την επίσκεψη των πληθών στο χώρο του φεστιβάλ: “Δεν είναι τυχαίο ότι επί δεκαετίες έχουν επισκεφθεί το φιλόξενο χώρο του εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπων”. Μεγαλύτερο, ωστόσο, ενδιαφέρον θα είχε μια κάποια αναφορά  στα ποσοστά χρήσης των βιβλιοθηκών του Λεκανοπεδίου, δημοτικών και πανεπιστημιακών, για να δούμε πράγματι “πόσα απίδια χωράει ο σάκος”. Είμαι σίγουρος ότι θα γελούσε το χείλι του κάθε πικραμένου, που ισοπεδώνεται καθημερινά στην νεοελληνική πολιτιστική συνθήκη και βομβαρδίζεται, συν τοις άλλοις, από τόσο χυδαίες μορφές παραπληροφόρησης και αποπροσανατολισμού. Προφανώς και δεν αγνοεί ο καθεστωτικός Κωνσταντίνος Τσουκαλάς τη σχέση των συμπολιτών του με το βιβλίο, αλλά αυτό δεν τον εμποδίζει να διατυπώσει δημοσίως την άποψη ότι στόχος του κακοστημένου παζαριού στο Ζάππειο είναι  η προώθηση της πολιτιστικής δημιουργίας τόσο εγχώρια όσο και στο εξωτερικό”. Και, φυσικώς, από τη ρητορεία του δεν απουσιάζει η εθνική πτωχοαλαζονεία ως μέσο κάλυψης της πολιτιστικής υποεκπροσώπησης των λογίων του τόπου στα κρίσιμα και ουσιώδη των καιρών: “Άλλωστε, σήμερα περισσότερο από οποτεδήποτε άλλοτε, ο πολιτισμός αποτελεί το μείζον εθνικό μας >προϊόν<, το μείζον εθνικό μας πλεονέκτημα”.
Η απογείωση της αυτοϊκανοποίησης ως μέσο εθνικού αφιονισμού και πνευματικής αποβλάκωσης.
Στο ίδιο μήκος κύματος και η πρόεδρος της Ελληνικής Εθνικής Επιτροπής της Unicef Σοφία Τζιτζίκου, σύμφωνα με την οποία το Φεστιβάλ στο Ζάππειο προσέφερε “μια φωτεινή όαση πολιτισμού στους ζοφερούς καιρούς μας”. Δε θα σχολιάσω το υπόλοιπο κείμενο του χαιρετισμού, διότι σέβομαι τον οργανισμό και το έργο του, αλλά καλά θα είναι να αποφεύγονται ανιστόρητες υπερβολές για το βιβλίο (“πολύτιμη >σκυτάλη< μας στη μεταλαμπάδευση της γνώσης εδώ και χιλιάδες [sic!] χρόνια…”) προς χάρη μιας λανθασμένης αντίληψης δημοσίων σχέσεων.
Ο πρόεδρος του Οργανισμού Πολιτισμού Αθλητισμού και Νεολαίας του δήμου Αθηναίων Χρήστος Τεντόμας διαβεβαιώνει μέσα από το έντυπο  του φεστιβάλ, ότι ο οργανισμός θα συνεχίσει να στηρίζει “τέτοιου είδους διαχρονικούς θεσμούς” και δεν παραλείπει να σημειώσει ότι οι βιβλιοθήκες του δήμου “προβάλλουν και προωθούν την πολιτιστική κληρονομιά του τόπου”. Και αποκορυφώνει τον χαιρετισμό του καλώντας τους πολίτες να συμμετέχουν στη γιορτή του βιβλίου και να επισκεφτούν τις βιβλιοθήκες του δήμου, ώστε να αποτελέσουν “κομμάτι της μεγάλης βιβλιοφιλικής κοινότητας [sic!] της Αθήνας”, “διότι, τέτοιες διοργανώσεις [όπως το φεστιβάλ βιβλίου.σ.σ.] είναι που καθιστούν την πόλη κέντρο Πολιτισμού και αστικό περιβάλλον εικαστικής και καλλιτεχνικής έκφρασης”.
Κάτι προσπαθεί να πει ο ποιηματίας, αλλά δεν είναι τόσο σαφές…
Θα ήταν παράλειψη να μην αναφερθώ και στον Γρηγόρη Πλαστάρα, πρόεδρο του Συνδέσμου Εκδοτών Βιβλίου (Σ.ΕΚ.Β.), στον οποίο οφείλεται, κυρίως, η διοργάνωση του φεστιβάλ. Και αυτός δεν ξέφυγε από τις γενικολογίες και από εκείνον το στόμφο που προσπαθεί να προσδώσει αξία στο ασήμαντο: “Είναι μια ανοιχτή πρόσκληση-πρόταση επικοινωνίας, ένα αίτημα ανταλλαγής θέσεων και απόψεων αναφορικά με τα φλέγοντα ζητήματα πνευματικού και κοινωνικού χαρακτήρα”. Κατά την κρίση μου θα αρκούσε η διοργάνωση ενός ικανού εμπορικού συμβάντος σε μια πόλη με πέντε εκατομμύρια κατοίκους, αντί να βαυκαλιζόμαστε με κορώνες περί πνεύματος και κοινωνίας. Οι υπόλοιπες φλυαρίες αν δεν είναι απόρροια αφέλειας, είναι κομμάτι ύποπτες. Μόνο το ειρωνικό μειδίαμα εκείνου που έχει κάποια υποτυπώδη σχέση με το βιβλίο μπορεί να προκαλέσουν φράσεις σαν την ακόλουθη: “Έχοντας επίγνωση ότι το καλό βιβλίο, ως εκ της φύσεώς του, πάντα διαφεύγει από τον στενό εμπορικό χαρακτήρα του, θέλουμε και επιδιώκουμε κάθε χρόνο το Φεστιβάλ Βιβλίου να αποτελεί μια όαση και πρόταση πολιτισμού για την πόλη μας»
“Πρόταση πολιτισμού”, “καλό βιβλίο” λεκτικά ιδεολογικά σχήματα τα οποία φενακίζουν την πραγματικότητα, εξαπατούν τους πολίτες και αποπροσανατολίζουν από τις αναγκαίες στοχεύσεις μιας επαρκούς πολιτικής πολιτισμού και μιας ικανής πολιτικής προώθησης του βιβλίου… Να σημειωθεί ότι είναι μια παλιά αθηναϊκή διαπίστωση πως όποιος εξαπατάει τον εαυτό του, μεταφέρει συνεχώς μαζί του τον απατεώνα.
Κάθε πόλη έχει το φεστιβάλ βιβλίου (και τον πολιτισμό) που της αξίζει. Και επειδή θεωρώ ότι δεν αξίζει τέτοιο φεστιβάλ βιβλίου στην πρωτεύουσα του ελληνικού κράτους, νομίζω ότι είναι προτιμότερο, σχεδόν λυτρωτικό, να καταργηθεί ο συγκεκριμένος “θεσμός” του κατασπαταλημένου χρήματος.
Σε άλλες κατευθύνσεις θα πρέπει να αναζητηθεί διέξοδος για το βιβλίο και να ανιχνευθεί  το πιθανό μέλλον του πολιτισμού μας.
Ο Όμηρος Ταχμαζίδης είναι συγγραφέας μέλος του Ε.Γ. της “Σοσιαλιστικής Προοπτικής”

Δευτέρα, 26 Σεπτεμβρίου 2016

Το ναυάγιο, Γιώργου Γιαννόπουλου

Υπάρχει κάτι το συντριπτικά ποιητικό στη θέα ενός ναυαγίου. Είναι η αντίθεση των εικόνων που τροφοδοτεί και υπενθυμίζει τη δύναμη και την αγριάδα που συγκροτεί καμμιά φορά την ομορφιά. Είναι η ολική καταστροφή του ανθρώπινου μόχθου, τα συντρίμμια και τα χαλάσματα της ανθρώπινης παρουσίας και έπειτα ο χρόνος μετά την καταστροφή, η κίνηση και η επινοητικότητα, οι λύσεις της ίδιας της ζωής, στη φυσική της εκδοχή, η ίδια η δημιουργία, ο μηχανισμός της ζωής που αναλαμβάνει ως διάδοχη κατάσταση πάνω στην πραγματικότητα του θανάτου. Ο θαλάσσιος κόσμος έρχεται να κατοικήσει και να δώσει ζωή στα συντρίμμια και στα ναυάγια των ανθρώπων.
   Την ένταση και την αμφισημία της εικόνας ενός ναυαγίου ενισχύουν και συντονίζουν οι δομικές αντιφάσεις που συγκροτούν την πρόσληψη και τη συνείδηση. Στη γλώσσα, για παράδειγμα, το γαλάζιο και οι εκδοχές του συνδέονται άμεσα με το σκηνή του ναυαγίου. Κι όμως η σιωπή των υδάτων είναι διάφανη και το χρώμα έχει να κάνει με το  φως, με το καθρέφτισμα του ουρανού.
   Οι αντινομίες του λόγου δεν αποτρέπουν βέβαια τα έργα των ανθρώπων, δηλαδή την ιστορία της ταξικής βίας, από το να εκδηλώνεται στην πιο συντριπτική, μακάβρια και υβριστική της εκδοχή. Εδώ το σχήμα λόγου λειτουργεί ως προανάκρουσμα για την πορεία προς τον αφανισμό ενός ολόκληρου πολιτισμού. Αν το Vasa1 και ο Τιτανικός δηλώνουν δύο άκρα στις εκδοχές των ναυαγίων της ανθρώπινης αλαζονείας, ο φρικτός θάνατος στην άβυσσο του Ατλαντικού Ωκεανού στη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου των πληρωμάτων περισσότερων από 4500 σκαφών που σχημάτιζαν τις νηοπομπές από τις ΗΠΑ στην πολιορκημένη από τους Γερμανούς Μεγάλη Βρετανία αποτελεί ένα μόνο από τα φρικτά επεισόδια στο σφαγείο των παγκόσμιων πολέμων, όπου η καταστροφή και το ναυάγιο του αντιπάλου γίνεται ύψιστος σκοπός. Δράστες αυτών των «ηρωϊκών πράξεων» τα πληρώματα των γερμανικών υποβρυχίων Uboat του ναυάρχου Ντένιτς2 που χρίστηκε διάδοχος του Χίτλερ στο ναυάγιο του Τρίτου Ράιχ που θα διαρκούσε 1000 χρόνια. Οι νεαροίι που έπνιγαν τους συνομήλικούς τους ναυτικούς στα παγωμένα νερά του Ατλαντικού είχαν τη φήμη του ήρωα και του ευγενικού πολεμιστή σύμφωνα με την χαρακτηριστική στρέβλωση των συνειδήσεων που σε περιόδους πολέμου θεωρεί τους αδίστακτους εγκληματίες «ήρωες» της πατρίδας.
   Στο ναυάγιο αυτό της ανθρώπινης συνείδησης υπάρχουν ωστόσο πράξεις ―συχνά βυθισμένες στη λήθη της συγκυρίας— που αποτελούν ελπίδα φωτός. Στη διάρκεια της γερμανικής κατοχής στην Ολλανδία δύο εργάτες του Άμστερνταμ, ο οδοκαθαριστής Jan Pick3 και ο Willem Kraan, μέλη του Oλλανδικού Κομμουνιστικού Κόμματος, παρακίνησαν του πολίτες της ολλανδικής πρωτεύουσας σε γενική απεργία εναντία στον εκτοπισμό των Εβραίων συμπολιτών τους στα στρατόπεδα θανάτου. Πρόκειται για μια σπουδαία, μοναδικής ιστορικής σημασίας, πράξης συλλογικής αντίστασης και κοινωνικής αλληλεγγύης σε κατεχόμενη από τα ναζιστικά στρατεύματα πόλη της Ευρώπης φωτεινό παράδειγμα στο ναυάγιο του πολέμου και της ταξικής βίας.
   Στις μέρες μας το πρόσφατο παρελθόν μοιάζει με μακρινές ιστορίες. Κι όμως η βία των πολέμων, η μεθοδευμένη και συστηματική εκδήλωση της ισχύος των κυρίαρχων τάξεων φανερώνουν ότι η διατήρηση της εξουσίας τους θέτει σε άμεσο κίνδυνο τον πολιτισμό. Η ανεπανόρθωτη οικολογική καταστροφή των θαλασσών του Ειρηνικού, πεδίο δοκιμής του πυρηνικού οπλοστασίου της Γαλλίας στην Πολυνησία, ο εφιάλτης της Φουκουσίμα, η έναντι αμοιβής δισεκατομμυρίων καταβύθιση σκαφών μετοξικά και πυρηνικά απόβλητα ευρωπαϊκών εταιριών στα νερά της νότιας Αδριατικής από την ιταλική Μαφία, η καταστροφή των χημικών της Συρίας από το ναυτικό των ΗΠΑ στη θάλασσα νοτίως της Κρήτης αποτελούν στιγμιότυπα ενός δράματος που μας παραπέμπει στα αδιέξοδα και στο ναυάγιο ενός ολόκληρου πολιτισμού, ενός τρόπου παραγωγής.
   «Tι κάνεις όταν δεις έναν άνθρωπο να πνίγεται στα νερά», θα αναρωτηθεί από το πρόσφατο παρελθόν, ο Jan Pick. «Δεν ρωτάς αν τα νερά είναι καθαρά ή όχι. Βουτάς να τον σώσεις γιατί απλώς δεν υπάρχει άλλη επιλογή»4.
   Πως απαντούν οι σύγχρονες κοινωνίες στο δράμα των ανθρώπων που πνίγονται; Πως αντέδρασε ο πολιτισμένος κόσμος στα πνιγμένα παιδιά των προσφύγων στα νερά της Μεσογείου;
   Το γεγονός ότι οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης επιλέγουν να στείλουν συμβολικό μήνυμα στους καιρούς της κρίσης ―την οποία οι ίδιοι προκάλεσαν και κυνικά επιχειρούν να αξιοποιήσουν― από τις πλατφόρμες των πυρηνοκίνητων αεροπλανοφόρων τους αποκαλύπτει ότι δεν είναι σε θέση να αντιληφθούν το ναυάγιο της πολιτικής τους5. Μιας πολιτικής που έσπειρε τον όλεθρο και την καταστροφή τώρα θερίζει θύελλες είτε με μορφή των αντιδραστικών κινημάτων όπως αυτό του φονταμενταλισμού είτε με την ανησυχητική άνοδο της ακροδεξιάς στην Ευρώπη6.
   Ιστορία διδάσκει. Μόνον οι κοινωνικοί αγώνες, η εκδήλωση της ταξικής αλληλεγγύης των καταπιεσμένων και η δημιουργία πολιτικών οργάνων που υπερασπίζονται τα ζωτικά τους συμφέροντα, τη ζωή, την αξιοπρέπεια και την ελπίδα της συντριπτικής πλειοψηφίας των πολιτών του κόσμου μπορεί να μας προφυλάξει από το διαγραφόμενο ναυάγιο ενός ολόκληρου πολιτισμού. Ωστόσο η σπουδαία δράση των ταπεινών Jan Pick και Willem Kraan αποτελεί παράδειγμα αλληλεγγύης. Πράξεις σαν αυτές διέσωσαν τις αξίες του ανθρωπισμού από τις καταιγίδες και τα τρομακτικά ναυάγια του περασμένου αιώνα των δύο παγκοσμίων πολέμου, της ατομικής βόμβας και των ναζιστικών στρατοπέδων συγκέντρωσης.
   Στους ταραγμένους καιρούς που διανύουμε, της οικονομικής και κοινωνικής κρίσης, των πολέμων, των προσφύγων, των διωκόμενων και κατατρεγμένων της γης, της αναβίωσης του φασισμού και της αντίδρασης το αίτημα του ανθρωπισμού παραμένει κρίσιμο..

1. Πολεμικό σκάφος του σουηδικού ναυτικού μήκους 300 μέτρων που κατασκευάστηκε από ιδιώτες Ολλανδούς την περίοδο των ιμπεραλιστικών βλέψεων της Σουηδίας τον 17ο αιώνα. Το σκάφος βυθίστηκε αμέσως μετά την καθέλκυσή του λόγω των κατασκευαστικών ατασταλιών του Ολλανδού ναυπηγού, του υπερβολικού βάρους των κανονιών του και της πολυκύμαντης διακόσμησής του που αποσκοπούσε στο να εξυμνεί τον φιλόδοξο σουηδό βασιλιά Γουσταύο Αδόλφο τον Μέγα (Gustav Adolf den Store) (1594-1632) που θεωρούσε τον εαυτό του στρατιωτική ιδιοφυία.
2. Karl Dönitz, 1891-1980. Γερμανός ναύαρχος διάδοχος του Χίτλερ. Ως αιχμάλωτος αξιωματικός υποβρυχίων των Άγγλων στον Α΄. Π. Πόλεμο επεξεργάστηκε την τακτική Rudeltaktik γνωστή ως «αγέλη των λύκων». Δικάστηκε για εγκλήματα πολέμου στη Νυρεμβέργη και μετά από 10 χρόνια φυλάκισης έζησε ήσυχα σε χωριό κοντά στο Αμβουργο όπου και πέθανε.
3. Με το σύνθημα «Αυτά τα πογκρόμ αποτελούν επίθεση στην εργατική τάξη: Απεργία, απεργία, απεργία», βιομηχανικοί εργάτες, υπάλληλοι  και δημόσιοι υπάλληλοι απάντησαν στο κάλεσμα και κατέβηκαν στους δρόμους. Ήταν μια πρωτοφανής και αδιανόητη εκδήλωση κοινωνικής αλληλεγγύης σε κατεχέμενη από ναζιστικά στρατεύματα χώρα. Η απεργία επεκτάθηκε και σε γειτονικές πόλεις στο Hilvesum, Zaandam, Haarlem και στην Ουτρέχτη. Η απεργία αντιμετωπίστηκε με σκληρή αιματηρή καταστολή.Βλ.:Αd Van Liempt, Hitler’s bounty hunters. The Betrayal of the Jews, εκδ. Berg, Οxford-New York, 2005.
4. Βλ. The World at War, Occupation, αφηγ: Laurence Olivier, σκηνοθεσία Michael Darlow, παραγωγή: Jeremy Isaacs, κείμενο Charles Bloomberg, παραγωγή BBC 1973.
5. Emma Sky, Τhe Unraveling: High Hopes and Missed Opportunities in Iraq (2015)
6. Βλ. Η Εφημερίδα των Συντακτών, 3-4 Σεπτεμβρίου 2016. 

Ο πίνακας έργο του Grace Henry (Aberdeen 1868- Dublin 1953). Σούρουπο στο Achill, λάδια σε καμβά 58.5x49.5cm. Εθνική Πινακοθήκη Δουβλίνο.

Παρασκευή, 23 Σεπτεμβρίου 2016

Μέρες που δεν θα ξαναρθούν, Murat Yalçın

Kάθε συγγραφέας έχει δύο χώρες, τη μία όπου είναι το σπίτι του, η πατρίδα του, και την άλλη όπου ζει. Δύο χώρες και, για μένα, δύο πλανήτες, δύο ήλιοι και δύο φεγγάρια.
   Μικρό ταξίδι στο κέντρο της γης μου —είναι καιρός πια να ανασκαλέψω στη μνήμη μου μερικές θύμησες από την πρώτη χώρα, τη χώρα του καλοκαιριού, τον όμορφο κόσμο που χάθηκε μέσα στα όνειρα της παιδικής μου ηλικίας. Αφήγηση, με τις λέξεις των σαράντα έναν μου χρόνων, όλων όσων αντίκρισαν τα μάτια μου στην ηλικία των τεσσάρων, πέντε ετών.


Εδώ και είκοσι χρόνια επιστρέφω ξανά και ξανά σ’ εκείνη τη χρυσή εποχή της δικής μου αφύπνισης όταν, πιτσιρικάς ακόμα, τρύπωνα στους δεντρόκηπους για να κλέψω κανένα φρούτο. Εδώ και είκοσι χρόνια κρατάω ζωντανά τα όνειρά μου με κλεμμένα φρούτα, στον δεντρόκηπο της παιδικής μου ηλικίας. Στις αναμνήσεις μου, τα καλοκαίρια και οι μέρες αυτών των λίγων χρόνων έχουν κάτι το φαντασιακό.
   Ακούω αυτό το τραγουδάκι που βρίσκεται στα χείλη όλων των παιδιών της Ανατολίας, τραγούδι της άνοιξης και των ατελείωτων περιπάτων στους αγρούς:
    Κει μακριά είν’ ένα χωριό
    Το δικό μας το χωριό
    Κι αν δεν πηγαίνουμε, κι αν πια δεν επιστρέφουμε εκεί
    Είν’ το δικό μας το χωριό
Μελωδία επίμονη, που μου ξαναφέρνει στον νου την εικόνα και την ευωδιά ενός μαργαριταρένιου κλαδιού αμυγδαλιάς, ολάνθιστου, ένα δροσερό ανοιξιάτικο πρωινό. Η αμυγδαλιά, σύμβολο ζωής που αναδίδει στα κοιμητήρια ένα άρωμα οδύνης...
   Το χωριό αυτό, ορόσημο της παιδικής μου ηλικίας, ζωντανεύει μέσα στη μνήμη μου, αναπνέει μέσα στα βιβλία μου. Πολλά από τα πράγματα που με στοιχειώνουν χάθηκαν με τον καιρό. Το μεγάλο μας σπίτι και οι γεμάτοι ρωγμές τοίχοι του, που αποτελούσαν το σκηνικό της κάθε ημέρας μου αλλά και την οθόνη προβολής των παιχνιδιών μας με τις σκιές τις νύχτες, δεν είναι πλέον παρά ένας σωρός από ερείπια.
   Μπορεί να «πηγαίνει» εκεί κανείς χωρίς να «επιστρέφει». Εκεί κάτω πηγαίνω με την ηλικία που έχω. Ίδιος Γιλγαμές στην αναζήτηση της αθανασίας, θέλω κι εγώ στα μισά του δρόμου να γυρίσω προς τα πίσω, για να επιστρέψω στην πηγή και να πιω απ’ τ’ αθάνατο νερό.
   Με είχε πιάσει μια ζέση παιδική για Το έπος του Γιλγαμές, στη λυρική εκδοχή του διαπρεπούς ασσυρολόγου Ζαν Μποτέρο. Και ο λόγος; Ο Ευφράτης, ο πρώτος μεγάλος ποταμός που είδαν τα μάτια μου. Την εποχή εκείνη, οι υλοτομημένοι κορμοί των δέντρων προωθούνταν πλέοντας στο νερό από τα ορεινά χωριά ψηλά στα βουνά μέχρι τον Ευφράτη, όπου οι έμποροι ξυλείας τούς συγκέντρωναν με τους γάντζους τους, προτού τους στοιβάξουν σε ντάνες στην όχθη. Οι δασοκόμοι που τους κοίταγα να χωρομετρούν τα πλευρά των βουνών, δεν ήταν άραγε οι Γιλγαμές και οι Ενκίντου της σύγχρονης εποχής; Αφού σκοτώνουν τον Χουμπάμπα, τον φύλακα του δάσους, ο Γιλγαμές και ο Ενκίντου κόβουν τους ιερούς κέδρους και φτιάχνουν με τους κορμούς τους μια σχεδία που τους μεταφέρει, μέσω του Ευφράτη, στη γενέτειρά τους, την πόλη Ουρούκ. Στο ταξίδι της επιστροφής, ο Γιλγαμές κρατάει στα χέρια του, ως τρόπαιο, το κεφάλι του Χουμπάμπα.
   Εγώ πάλι, αυτό που κρατώ αυτήν τη στιγμή στα χέρια μου είναι το κεφάλι ενός θλιμμένου παιδιού....

Aπόσπασμα από το διήγημα του Murat Yalçın  που δημοσιεύεται στο αφιέρωμα του περιοδικού ΕΝΕΚΕΝ στη σύγχρονη τουρκική λογοτεχνία.

O Moυράτ Γιαλτσίν (Murat Yalçın) γεννήθηκε το 1970 στην Κωνσταντινούπολη. Σπούδασε ψυχολογία στο Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης. Από το 2000 διευθύνει την επιθεώρηση πολιτισμού Kitap-lik και τις εκδόσεις Yapi Kredi. Είναι πολλών μυθιστορημάτων.

Μτφρ. Καλλιόπη Παπαδάκη

Τρίτη, 13 Σεπτεμβρίου 2016

Un hommage à la Turquie. Eneken Revue Culturelle

Le nouveau numéro de la revue ΕΝΕΚΕΝ qui vient d’être publiée est un hommage à la Turquie. Vingt-deux auteurs et artistes photographes composent un tableau stupéfiant de notre pays voisin. Un regard de profundis vers le pays et la société qui nous est si proche et familière que parfois elle semble lointaine et différente. L’hommage a pu être réalisé grâce à l’émouvant engagement de tous les contributeurs et représente un cadeau aussi bien aux citoyens du pays voisin, éprouvés par la tempête des événements récents, qu’à nos concitoyens et démocrates et sensibilisés qui prennent conscience que ce qui arrive au pays voisin nous concerne directement. Nous y reviendrons avec plus de détails, cependant, nous ressentons le besoin de remercier tout particulièrement les traducteurs qui a fait preuve d’un dévouement impressionnant et d’un labeur exemplaire face à ce projet de traduction. Nous remercions spécialement donc : MYRTO FITZIOU, KALLIOPI PAPADAKI, KATERINA SPYROPOULOU, ANASTASIA GIANNAKOPOULOU, MARIA PAPADOPOULOU, MARIANTHIE PASCHOU, XANTHIPI KOUTOUFI, EVGENIA GRAMMATIKOPOULOU pour leur contribution si importante aux lecteurs d’ENEKEN, en Grèce et à l’étranger.
   Cette édition spéciale est illustrée d’œuvres des photographes majeurs de la Turquie : ARΙF EMRAH ORAK, DESISLAVA ŞENAY MARTINOVA, ELÇΙN ACUN, MERT ÇAĞIL TÜRKAY, KENAN ÖZCAN, MURAT HAN ER, SEÇKΙN TERCAN, DERYA KILIÇ que nous remercions tout particulièrement, ainsi que le commissaire de l’hommage photographique, Thanasis Raptis, photographe et Président du Centre Photographique de Thessalonique. L’édition comprend également la composition poétique bilingue de la militante et intellectuelle d’origine turque Arzu TOKER « Les filles du balcon ou J’ai l’honneur madame ! » - « Die Balkonmädchen oder Habe die Ehre, Madame! » traduite par l’éditrice et auteure Niki Eideneir. Niki Eideneier est née à Kilkis, a fait des études de Lettres à l’Université Aristote de Thessalonique, des études de master à Munich auprès du professeur Η. G. Beck, au département de Lettres Byzantines et Grecques modernes. Elle a travaillé au programme grec de la Radiophonie bavaroise pour les Grecs de la République fédérale d’Allemagne. Elle a été chargée, en tant que lectrice déléguée, l’enseignement de la langue et la littérature néo-hellénique à l’Université de Francfort. Avec l’aide de son époux, Hans Eideneier, professeur de Byzantinologie et de littérature grecque moderne à l’Université de Hambourg et actuellement professeur émérite, elle a créé en 1982 la maison d’édition « Romiosyni » pour la promotion de la littérature grecque moderne en milieu germanophone. Eideneier a déjà traduit en grec des œuvres de la littérature allemande contemporaine et de la littérature grecque contemporaine en allemand. Elle collabore régulièrement avec la revue ΕΝΕΚΕΝ.
    Des remerciements tout particuliers aux amis ΥÏĞIT BENER et RAGIP DURAN, parmi les personnalités intellectuelles les plus importantes de la Turquie moderne, dont l’œuvre et la vie constituent un hymne aux valeurs de la nature humaine, de l’amitié et de la solidarité. Enfin, des remerciements à madame Selda Arkan dont l’esprit, la politesse, le courage et la bonté sont un guide de vie.


Bu sayıda, Türkiye’den 14 yazar ve 8 fotoğraf sanatçısı, komşu ülke hakkında şaşırtıcı bir tablo sunuyor. Derinlemesine bakışlar içeren metinler, bazen bizim ülkemize ve toplumumuza çok yakın, çok bildik, bazen de uzak ve farklı manzaralar sergiliyor.

Derginin tüm çalışanları ve diğer dostların etkili destekleri sayesinde doğan bu özel sayı, yakın geçmişte çalkantılı olaylar yaşayan komşu ülkenin yurttaşlarına da, bizim ülkemizin demokrat ve duyarlı yurttaşlarına da gönderilmiş bir armağan. Ayrıca unutmamalı ki, komşuda olup biten her şey bizi doğrudan ilgilendiriyor.

Çeviri ekibine özel olarak teşekkür etmem gerekir. Bu zor görevin altından başarıyla kalktılar: Mirto Fitziou, Kaliopi Papadaki, Katerina Spiropulu, Μaria Papadopulu, Marianthi Pasxu, Xanthipi Kutufi, Evgenia
Çevirmen arkadaşlarımız, Eneken’in Yunanistan’daki ve yurtdışındaki okurlarına cömert destekleri sayesinde katkıda bulundular.

Çocukluklarını anlatan Türkiyeli yazarların öykülerinde, değerli bir dokuma, bizi en yumuşak duygulara götürürken, masumiyetin kaderimizin yönlendiricisi olduğunu anlıyoruz.  

Bir anı kitabı gibi saklanacak bu özel sayıda yer alan Türkiyeli fotoğraf sanatçılarına da özel teşekkürler: Arif Emrah, Desislava  Şenay Martinova,  Elçin Acun, Mert  Çağıl Türkay, Kenan Özcan, Murat  Han Er, Seçkin Tercan, Derya Kılıç.
Fotoğraf sanatçısı ve Selanik Fotoğraf Merkezi Başkanı  Thanasis Raptis derginin bu fotoğraf dosyasının editörlüğünü üstlendi.
Bu özel sayı ile birlikte Yunanca-Almanca bir şiir eki yayınlıyoruz. Türkiye kökenli şair Arzu Toker, ’’Balkonun Kızları ya da Bu Onur Benim mi Hanımefendi?’’ adlı şiir derlemesini yazar-yayıncı Niki Eideneier çevirdi.

Bu sayıya katkıda bulunan iki arkadaşa, Yiğit Bener ve Ragıp Duran’a da özel teşekkürler. Modern Türkiye’nin bu iki şahsiyeti, eserleri ve hayatlarıyla, kendilerini insanlığa, dostluğa ve dayanışmaya adanmış dostlar.

Selda Alkan hanım da, yaklaşımları, nezaketi, cesareti ve iyiliği ile bu sayımıza yön verdi, Alkan’a da çok teşekkürler.

Τρίτη, 6 Σεπτεμβρίου 2016

Περιοδικό ΕΝΕΚΕΝ: αφιέρωμα στην Τουρκία

To νέο τεύχος του περιοδικού ΕΝΕΚΕΝ που κυκλοφορεί σύντομα είναι εξολοκλήρου αφιερωμένο στην Τουρκία. Είκοσι δύο συγγραφείς και καλλιτέχνες φωτογράφοι συνθέτουν ένα συγκλονιστικό πίνακα της γειτονικής μας χώρας. Μια de profundis ματιά στη χώρα και την κοινωνία που την αισθανόμαστε τόσο οικεία και τόσο κοντινή και φορές φαντάζει μακρινή και διαφορετική. Το αφιέρωμα πραγματοποιήθηκε και την συγκινητική αφοσίωση όλων των συντελεστών του και αποτελεί ένα δώρο τόσο στους πολίτες της γειτονικής χώρας που δοκιμάζονται στην θύελλα των π΄ροσφατων γεγονότων όσο και στους δημικράτες και ευαισθητοποιημένους συμπολίτες μας που αντιλαμβάνονται πως ότι συμβαίνει στον γείτονα μας αφορά άμεσα. Θα επανέλθουμε με περισσότερα ωστόσο νιώθουμε την ανάγκη να ευχαριστήσουμε ιδιαίτερα την μεταφραστική ομάδα που ανέλαβε με εντυπωσιακή αφοσίωση και υποδειγματικό μόχθο το μεταφραστικό εγχείρημα. Ιδιαίτερες ευχαριστίες λοιπόν στις κυρίες: MΥΡΤΩ ΦΙΤΖΙΟΥ, ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΠΑΠΑΔΑΚΗ, ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΥ, ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, ΜΑΡΙΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ, ΜΑΡΙΑΝΘΗ ΠΑΣΧΟΥ, ΞΑΝΘΙΠΗ ΚΟΥΤΟΥΦΗ, ΕΥΓΕΝΙΑ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΠΟΥΛΟΥ για την σπουδαία προσφορά τους στους αναγνώστες του ΕΝΕΚΕΝ, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. 
Τη συλλεκτική αυτή έκδοση κοσμούν έργα των πολύ σημαντικών Τούρκων φωτογράφων, ARΙF EMRAH ORAK, DESISLAVA ŞENAY MARTINOVA, ELÇΙN ACUN, MERT ÇAĞIL TÜRKAY, KENAN ÖZCAN, MURAT HAN ER, SEÇKΙN TERCAN, DERYA KILIÇ τους οποίους ευχαριστούμε ιδιαίτερα, καθώς και τον επιμελητή του φωτογραφικού αφιερώματος Θανάση Ράπτη φωτογράφο και Προέδρου του Φωτογραφικού Κέντρου Θεσσαλονίκης. Επίσης την έκδοση συνοδεύει η δίγλωση ποιητική σύνθεση της τουρκικής καταγωγής αγωνίστριας και διανοούμενης Arzu TOKER Τα κορίτσια του μπαλκονιού ή Έχω την τιμή, κυρία!-Die Balkonmädchen oder 
Habe die Ehre, Madame! σε μετάφραση της εκδότριας και συγγραφέως Νίκης Eideneir. Η Niki Eideneier γεννήθηκε στο Κιλκίς σπούδασε Ελληνική Φιλολογία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης, έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στο Μόναχο κοντά στον καθηγητή Η. G. Beck, στον κλάδο Βυζαντινή και Νεοελληνική Φιλολογία. Εργάστηκε στο ελληνικό πρόγραμμα της Ραδιοφωνίας της Βαυαρίας για τους Έλληνες της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας. Ανέλαβε ως εντεταλμένη λεκτόρισσα για νεοελληνική γλώσσα και λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο της Φραγκφούρτης. Με τη βοήθεια του συζύγου της, καθηγητή της Βυζαντινολογίας και Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο του Αμβούργου και σήμερα ομότιμου καθηγητή Hans Eideneier, ίδρυσε το 1982 τον εκδοτικό οίκο "Ρωμιοσύνη" για τη διάδοση της νεοελληνικής λογοτεχνίας στον γερμανόφωνο χώρο. Η Eideneier έχει μεταφράσει έργα της σύγχρονης γερμανικής λογοτεχνίας στα ελληνικά και της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας στα γερμανικά. Διατηρεί τακτική συνεργασία με το περιοδικό ΕΝΕΚΕΝ.
Iδιαίτερες επίσης ευχαριστίες στους φίλους ΥÏĞIT BENER και RAGIP DURAN από στις σημαντικότερες πνευματικές προσωπικότητες της σύγχρονης Τουρκίας το έργο και η ζωή των οποίων αποτελεί ύμνο στις αξίες του ανθρωπισμού, της φιλίας και της αλληλεγγύης. Τέλος ιδιαίτερες ευχαριστίες στην κυρία Selda Arkan το πνεύμα, η ευγένεια και καλοσύνη της οποίας αποτελούν οδηγό ζωής.