Πέμπτη, 15 Ιανουαρίου 2015

ΞΕΝOΤΗΤΑ, ΦΙΛΟΞΕΝΙΑ KAI ΕΧΘΡΟΤΗΤΑ, Bernhard Waldenfels




Mερικές φορές η ξενότητα μοιάζει να ομοιοκαταληκτεί με την εχθρότητα. Είναι όμως όντως έτσι; Ο στόχος των συλλογισμών μας είναι η σχέση μεταξύ του Ξένου και του Εχθρού, ενώ στο φόντο βρίσκεται ο φιλοξενούμενος ως μια μεταβατική μορφή. Και οι σκέψεις μας αφορούν τόσο τις σχέσεις μεταξύ ατόμων και ομάδων όσο και την ανταλλαγή μεταξύ των πολιτισμών. Η φιλοσοφική παράδοση της Δύσης προτρέπει, όπως και στην περίπτωση του Άγριου, να διαφοροποιήσουμε μεταξύ ενός καλού και ενός κακού Ξένου. Στην πρώτη περίπτωση, υπάρχει κατ’ αρχήν η δυνατότητα να κατανοήσουμε ο ένας τον άλλο και να συνεννοηθούμε μεταξύ μας, στη δεύτερη περίπτωση αυτό αποκλείεται. Ο καλός Ξένος είναι γενικώς ένας δικός μας, ο κακός Ξένος αντιθέτως όχι. Ο κακός Ξένος είναι φυσικά πάντα ο Άλλος. Η μανιχαϊστική δαιμονοποίηση του κακού Ξένου συνοδεύεται από μια προσπάθεια ο Ξένος να παρουσιαστεί γενικώς πιο ανώδυνος· για τον καλό Ξένο υπεύθυνος είναι ο διερμηνέας, για τον κακό η αστυνομία, συμπεριλαμβανομένης και μιας αστυνομίας των ιδεών που συχνά δρα μυστικά. Εδώ γίνεται σαφές πόσο πολύ συνδέονται μεταξύ τους η θεωρητική θεώρηση του Ξένου και η πρακτική συναναστροφή με τον Ξένο. Και ενόψει αυτού πρέπει να αναρωτηθούμε, αν η εχθρότητα δεν πηγάζει πολύ περισσότερο από μια αρχική αμφισημία του Ξένου, δηλαδή εντεύθεν του καλού και του κακού. Θα αναπτύξουμε αυτό το ερώτημα σε τρία στάδια, στην πορεία των οποίων η προβληματική οξύνεται όλο και περισσότερο.

Ο Ξένος στο λυκόφως

Η φαινομενολογία του Ξένου δυσκολεύεται να βρει το δρόμο της, καθώς το βλέμμα στον ή στο Ξένο ήταν ανέκαθεν και παραμένει μέχρι σήμερα περιορισμένο. Βλέπει κανείς αυτό που νομίζει ότι γνωρίζει. Το πρώτο στάδιο των σκέψεών μας περιορίζεται στη σύντομη διατύπωση ορισμένων ιδιαιτέρως αμφιλεγόμενων σημείων· αυτά αποφασίζουν αν θα εμπλακούμε στο Ξένο ή αν θα προσπαθήσουμε επίμονα να το αποφύγουμε.1

Σχετική και ακραία ξενότητα

Σχετική ονομάζω μια ξενότητα που εμφανίζει μόνο έναν προσωρινό ή μεταβατικό χαρακτήρα, η οποία δηλαδή μπορεί να ξεπεραστεί υπό ευνοϊκές συνθήκες και σε βάθος χρόνου. Η σχετικοποιητική δράση ξεκινά στη δυτική σκέψη αρχικά από μια συνολική τάξη πραγμάτων, δηλαδή από την παραδοχή μιας οικουμενικής τάξης πραγμάτων, η οποία περιλαμβάνει εμένα τον ίδιο και τους Άλλους, καθώς και όλα τα ιδία και τα ξένα. Το Ξένο με αυτό τον τρόπο ενσωματώνεται. Στη σύγχρονη εποχή το Εγώ περνά στο κέντρο μιας σφαίρας της μοναδικότητας (Eigenheitssphäre) σε σύγκριση με την οποία καθετί Ξένο, ακόμη και το alter ego, εμφανίζεται ως δευτερεύον είδωλο ή τροποποίηση. Το Ξένο υπο-τάσσεται στο εκάστοτε ιδίο. Στον επαπειλούμενο κατακερματισμό του κόσμου σε μεμονωμένες προοπτικές και μεμονωμένα συμφέροντα η νεωτερικότητα απαντά με την προσφυγή σε μια συνταγματική και νομοθετική τάξη πραγμάτων, στην οποία υπόκειμαι τόσο εγώ ο ίδιος όσο και όλοι οι άλλοι. Η ξενότητα με αυτό τον τρόπο εξουδετερώνεται. Η εν είδει δικαίου κατηγορική προσταγή γνωρίζει μόνον έλλογα όντα, δεν γνωρίζει Ξένους. Η ακραία ξενότητα σημαίνει αντιθέτως κάτι άλλο· σημαίνει μια ξενότητα που έγκειται στις «ρίζες όλων των πραγμάτων». Ανήκει, μιλώντας φαινομενολογικά, στα ίδια τα πράγματα και όχι μόνο στον περιορισμένο τρόπο πρόσβασής μας. Αυτή η μορφή της ξενότητας προϋποθέτει ότι κάθε τάξη πραγμάτων ως περιορισμένη τάξη επιλέγει συγκεκριμένες δυνατότητες, αποκλείει άλλες και επίσης προϋποθέτει ότι κανείς δεν είναι άρχοντας στο σπίτι του. Οι δύο πυλώνες ενός περιεκτικού Λόγου και ενός αυτόνομου υποκειμένου κλυδωνίζονται. Και τότε διαφαίνονται διάφορες διαστάσεις της ξενότητας. Η τάξη απελευθερώνει μια έκτακτη ξενότητα. Εγώ ο ίδιος είμαι εκτός εαυτού με τη μορφή μιας εκστατικής ξενότητας. Οι Άλλοι, οι οποίοι στη μακροεγγύτητά τους (Fernnähe) προσλαμβάνουν τη σκιώδη μορφή σωσιών, μας χαρίζουν τελικά μια ιδιαίτερη μορφή αντιγραφικής ξενότητας.2 Μια ακραία μορφή της ξενότητας δεν μπορεί επομένως να νοηθεί, χωρίς να αλλάξουμε τον τρόπο σκέψης μας όσον αφορά το λόγο, το υποκείμενο και τη διυποκειμενικότητα. Ο φόβος για αυτή την αλλαγή σκέψης μπορεί να εξηγεί το ότι η ξενότητα μέχρι σήμερα αποδυναμώνεται ξανά και ξανά ή και απορρίπτεται.

Αμφισημία του Ξένου

Αν ακολουθήσει κανείς τους παραδοσιακούς τρόπους σκέψης, τότε το Ξένο μοιάζει πάντα ως έλλειψη, ως κάτι που για εμάς δεν είναι προσιτό ή δεν είναι ακόμη προσιτό και κατανοητό. Αν αντιθέτως εκκινήσει κανείς από το Ξένο, όπως το συναντούμε βιώνοντάς το, πριν το ορίσουμε, τότε σημαίνει μια μορφή αποστέρησης. Εκδηλώνεται ως κάτι που δεν υπάρχει στη διάθεσή μας ή στην κοινή διάθεση, ως κάτι που δεν υπάρχει στα πλέγματα της εκάστοτε τάξης πραγμάτων. Το Ξένο εμφανίζεται καθώς επιδρά πάνω μας, καθώς μας πλησιάζει από μακριά και αποτραβιέται μακριά, καθώς είναι «σωματικά απόν» όπως το παρελθόν και το μέλλον. Με τον όρο του Ξένου κλυδωνίζεται και ο όρος του εκτός. Αυτό αφορά τόσο το ότι εγώ ο ίδιος είμαι έξω-από-μένα όσο και τον αποκλεισμό από δυνατότητες.3 Κατά την παραδοσιακή θεώρηση, το εκτός συνδέεται με τον αρνητικό χαρακτήρα της εξωτερικότητας· στην καλύτερη περίπτωση ανήκει σε ένα αναγκαίο μεταβατικό στάδιο της αποξένωσης. Διαφορετικά είναι αν εκκινήσουμε από μια ακραία μορφή της ξενότητας. Το έκτακτο που συνοδεύει κάθε τάξη ως μια σκιά δεν σημαίνει ότι κάτι μένει εκτός της τάξης, αλλά ότι η ίδια η τάξη ως δημιουργία και διατήρηση της τάξης δεν θεμελιώνεται σε αυτή καθαυτή. Το εκτός εαυτού ημών των ιδίων δεν σημαίνει ότι χάνουμε τον εαυτό μας αλλά ότι εκκινούμε από κάπου αλλού. Οι δυνατότητες που αποκλείονται δεν έχουν εξαλειφθεί. Η συμπάθεια για μια τα πάντα περιλαμβάνουσα κοινότητα, στην οποία στην ουσία τίποτα και κανείς δεν θα ήταν εξωτερικός, ανήκει στις ιδέες που ωχριούν μόλις προσπαθήσει κανείς να τις υλοποιήσει.4  

Αμφισημία του Μεταξύ

Το μοτίβο του Μεταξύ απαντάται στη σύγχρονη σκέψη σε διάφορες μορφές, ως καθαρό Μεταξύ, ως ενδιάμεσος κόσμος ή ενδιάμεσο βασίλειο ή στη λατινίζουσα μορφή ως διυποκειμενικότητα, διασωματικότητα και διαπολιτισμικότητα.5 Αυτό το Μεταξύ αποκτά ένα δικό του βάρος, μόνον όταν δεν το αντιλαμβανόμαστε ως κενό χώρο ανάμεσα στα πράγματα και ούτε ως συναρμολόγηση ανεξάρτητων όντων, αλλά ως ένα πεδίο γεγονότων, μέσα στο οποίο κάτι και κάποιος γίνεται αυτό το οποίο είναι. Αυτό περιλαμβάνει ότι μεταξύ μας συμβαίνει κάτι που δεν μπορεί να αναχθεί σε μεμονωμένες επιδόσεις. Αν πάρουμε κατά λέξη τη διαπολιτισμικότητα, τότε σημαίνει περισσότερα από μια απλή πολυπολιτισμικότητα, η οποία περιλαμβάνει ένα πλήθος πολιτισμών. Μοιάζει με μαγνητικό πεδίο, όχι με δοχείο. Αλλά ακόμη και αν αποδώσουμε στο Μεταξύ έναν συντακτικό (konstitutiv) ρόλο, προσκρούουμε σε μια αμφισημία, η οποία συνδέεται με την αμφισημία του Ξένου. Το Μεταξύ μπορεί να ερμηνευτεί ως Μεσαίο, ως λόγος, νόμος ή δίκαιο που ρυθμίζει την επικοινωνία ανάμεσα στα ανεξάρτητα όντα, χωρίς το ίδιο να προέρχεται από αυτή την επικοινωνία. Η ιδέα ενός συμμετρικά διαμορφωμένου διαλόγου, οι εταίροι του οποίου μπορούν να ανταλλάξουν τους ρόλους τους, δεν σημαίνει στην ουσία τίποτα παραπάνω από έναν μονόλογο με κατανεμημένους ρόλους. Το ενδιάμεσο γίγνεσθαι δεν θα ήταν δημιουργικό ως τέτοιο. Ακόμη και η υποτιθέμενη διυποκειμενικότητα δεν θα ήταν τότε τίποτα περισσότερο από ένα πλήθος υποκειμενικοτήτων που έχουν μια συνοχή χάρη σε μια δια-υποκειμενική οντότητα. Αν σύμφωνα με τον Kleist σκεφτούμε μια «κατασκευή σκέψεων στην ανταλλαγή λόγου»6, τότε αυτό παραπέμπει σε κάτι, το οποίο συμβαίνει μεταξύ μας, και μάλιστα πέρα από ένα κατώφλι, το οποίο περνάμε με κάθε δήλωση, αλλά δεν το ξεπερνάμε όπως ένα εμπόδιο που τίθεται στο δρόμο μας. Η μία λέξη φέρνει την άλλη χωρίς η μία να ακολουθεί λόγω της άλλης. Έτσι φτάνουμε σε ένα entretien infini με την έννοια του Maurice Blanchot, μια συζήτηση που διατηρείται χάρη σε διακοπές. Ανάμεσα στο ίδιο και το Ξένο η σύνθεση είναι τόσο ελάχιστη όσο ανάμεσα στο ξύπνημα και τον ύπνο, ανάμεσα στη ζωή και το θάνατο, ανάμεσα στη νεότητα και το γήρας. Σύνθεση υπάρχει μόνο στο βαθμό που η ομιλία μας και η πράξη μας έχουν ένα νόημα και ακολουθούν έναν κανόνα, όχι στο βαθμό που συμβαίνει κάτι στην ομιλία και στην πράξη. Η σύνθεση είναι ζήτημα του ειπωμένου και πεπραγμένου, όχι του λέγω και του πράττω. Υπόκειται στο σημείο θεώρησης ενός τρίτου, ο οποίος επεμβαίνει διαμεσολαβητικά σε αυτό, το οποίο συμβαίνει ανάμεσά μας, ως ουδέτερος παρατηρητής ή ως δικαστής, που όμως δεν βρίσκεται υπεράνω. Το σημείο θεώρησης του γενικού δεν πρέπει να συγχέεται με ένα γενικό σημείο θεώρησης, σαν να ήταν το ιδίο και το Ξένο, η ιδία και η ξένη γλώσσα, η ιδία και η ξένη χώρα, η ιδία και η ξένη κουλτούρα απλές μερικότητες. Το Ξένο αποτελεί το άμεσο εν μέσω όλων των διαμεσολαβήσεων. Το Ξένο δεν μπορεί ούτε να εντοπιστεί ούτε να παγκοσμιοποιηθεί, βρίσκεται πάντα κάπου αλλού.7

1. Για τη συμπλήρωση αυτού του σύντομου σκιαγραφήματος παραπέμπουμε στην ακόλουθη βιβλιογραφία: Topographie des Fremden (Τοπογραφία του Ξένου), Φρανκφούρτη: Suhrkamp 1997, Verfremdung der Moderne (Ξενοποίηση της Νεωτερικότητας), Γκέτινγκεν: Wallstein 2001, Grundmotive einer Phänomenologie des Fremden (Βασικά μοτίβα μιας φαινομενολογίας του Ξένου), Φρανκφούρτη: Suhrkamp 2006.

2. Σχετικά με τη διαφοροποίηση των διαφόρων διαστάσεων της ξενικότητας πρβλ. διεξοδικότερα: του ιδίου συγγραφέα Bruchlinien der Erfahrung (Διακεκομμένες γραμμές της εμπειρίας), Φρανκφούρτη: Suhrkamp 2002, κεφ. V-VI.

3. Δύο μαρτυρίες αυτής της αλλαγής στον τρόπο σκέψης: το πρώτο μεγάλο σύγγραμμα του E. Levinas, Totalité et Infini του 1961 έχει τον υπότιτλο Essai sur l’ extériorité, και ο M. Foucault συνέγραψε το 1966 για το περιοδικό Critique ένα δοκίμιο με τίτλο Pense au dehors. Η κοινή τους κατεύθυνση δεν αποκλείει αποκλίσεις.
4. Πρβλ. σχετικά J. Habermas, Die Einbeziehung des Anderen (Η εμπλοκή του Άλλου), Φρανκφούρτη 1996. Ο συγγραφέας επικαλείται μια ηθική κοινότητα, η οποία είναι καθαρά περιλαμβάνουσα. Η ξενικότητα του Άλλου και κάθε άλλη ξενικότητα λιώνει κάτω από τον ήλιο του επικοινωνιακού λόγου.
5. Σχετικά με τις διάφορες μορφές του Ενδιάμεσου πρβλ. Topografie des Fremden, ό.π. σελ. 85 κ.ε.

6. Θυμίζω έτσι το δοκίμιο του Kleist Über die allmähliche Verfertigung der Gedanken beim Reden (Περί της σταδιακής κατασκευής των σκέψεων κατά την ομιλία). Το δοκίμιο είναι γραμμένο από την προοπτική του ομιλητή, αλλά ενός ομιλητή ο οποίος βλέπει πώς ακούει ο Άλλος ή η Άλλη, ο οποίος δηλαδή υποδέχεται τις σκέψεις του στην κατασκευή. Εγώ αυτό το ονομάζω δημιουργική αποκριτικότητα.   
7. Παραπέμπω σε αυτό το πλαίσιο στην έκθεσή μου για την Ευρώπη «Anderswo statt Überall» (Αλλού αντί Παντού) στο: Idiome des Denkens. Deutsch-Französische Gedankengänge II, Φρανκφούρτη: Suhrkamp 2005, πρώτη δημοσίευση στα Ιταλικά στο links I (2001), σελ. 13-19

Aπόσπασμα από το δοκίμιο (μετάφραση: Ανθή Βηδενμάιερ) που δημοσιεύτηκε στο τεύχος 14 του περιοδικού ΕΝΕΝΕΝ, Οκτώβριος Νοέμβριος Δεκέμβριος 2009. Στο τεύχος υπάρχει αφιέρωμα στον σημαντικό αυτόν γερμανό φιλόσοφο. Στο ίδιο τεύχος υπάρχει το δοκίμιό του με τίτλο ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΛΟΓΙΑ, ΜΕΤΑΞΥ ΠΑΘΟΥΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΡΙΣΗΣ σε μετάφραση της Σοφίας Παντελιάδου.




Τρίτη, 13 Ιανουαρίου 2015

Αλέξανδρος Ν. Καϊδόγλου, ΓΙΑ ΕΝΑ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟ, εκδ. ΕΝΕΚΕΝ




Η συνύπαρξη ισχυρού και ανίσχυρου δεν είναι μια σχέση αντιστοιχίας, τηρουμένων βέβαια των αναλογιών. Είναι απόλυτη επιβολή της βούλησης του πρώτου σε βάρος του δεύτερου. Το μόνο εξισορροπητικό αντίρροπο που διαθέτει ο ανίσχυρος είναι η γνώση.
Η βαθυστόχαστη, ορθολογική, ηθική και πολιτική σκέψη του Αριστοτέλη παραμένει διαχρονική και επίκαιρη. Εκπέμπει φως. Ας το αναζητήσουμε. Θα μας βοηθήσει αφενός για να απoφύγουμε τις παγίδες των ισχυρών και αφετέρου για να ελαχιστοποιήσουμε και τα δικά μας λάθη. Ακόμη θα μας δείξει το δρόμο που οδηγεί στη ζητούμενη πολιτική, κοινωνική, οικονομική πρόοδο και ευταξία.


O Αλέξανδρος Ν. Καϊδόγλου γεννήθηκε κι έζησε στη Σκύδρα Πέλλης. Υπηρέτησε την τοπική αυτοδιοίκηση ως αιρετός για είκοσι συνολικά χρόνια και παράλληλα άσκησε το επάγγελμα του εκτελωνιστή στη γενέτειρά του. Από το 2004 είναι τακτικό μέλος της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών. Μετά τη συνταξιοδότησή του παρακολούθησε επί δύο έτη μαθήματα μεταπτυχιακών πολιτικής φιλοσοφίας. Παρακολουθεί ανελλιπώς τις εκδηλώσεις του διεπιστημονικού κέντρου Αριστοτελικών μελετών του Α.Π.Θ. Έλαβε μέρος με ενεργό συμμετοχή σε πανελλήνια και διεθνή συνέδρια για θέματα πολιτικού, φιλοσοφικού και κοινωνικού ενδιαφέροντος. Πολλά άρθρα του έχουν δημοσιευθεί στο παρελθόν σε εφημερίδες. Σήμερα ζει στη Θεσσαλονίκη με την οικογένειά του.

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΕΝΕΚΕΝ

Σάββατο, 10 Ιανουαρίου 2015

ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΠΕΣΟΥΝ ΟΙ ΜΑΣΚΕΣ; Ιωάννα Πετρίδου


Απόσπασμα από το δοκίμιο της ψυχαναλύτριας Ιωάννας Πετρίδου που δημοσιεύεται στο 34ο τεύχος του περιοδικού ΕΝΕΚΕΝ που κυκλοφορεί. Το δοκίμιο ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΠΕΣΟΥΝ ΟΙ ΜΑΣΚΕΣ; προέρχεται από το υπο δημοσίευση βιβλίο της με τίτλο Η ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΑΠΟΡΙΑ, εκδ. ΕΝΕΚΕΝ, Ιανουάριος 2015. Η Ιωάννα Πετρίδου ζει στη Θεσσαλονίκη και είναι Ψυχαναλύτρια. Αρχικά σπούδασε Αρχιτεκτονική στην Πολυτεχνική Σχολή του ΑΠΘ. Σαν Αρχιτέκτονας έχει βραβευτεί σε 5 περιπτώσεις συμμετοχής της σε Πανελλήνιους Αρχιτεκτονικούς Διαγωνισμούς (1985-1990). Μετά από μεταπτυχιακές σπουδές (2007-2009) στο Πανεπιστήμιο Paul-Valéry Montpellier III απέκτησε δίπλωμα Μάστερ Ψυχανάλυσης (Spécialité Communauté et Identité en Psychanalyse). Είναι Γενική Γραμματέας του Διοικητικού Συμβουλίου της Φροϋδικής Εταιρείας Βορείου Ελλάδος. Έχει μεταφράσει τα επτά από τα εννιά κείμενα του ψυχαναλυτή Claude Duprat του βιβλίου του Ψυχαναλυτικές Διαδρομές εκδ. ΕΝΕΚΕΝ το 2013.

Παρασκευή, 9 Ιανουαρίου 2015

CHRISTIAN BOBIN, μετάφραση: Γιώργος-Μάρω Φρέρη, Ποίηση, δίγλωσση έκδοση, τεύχος 34ο Ο γυρολόγος • Le Colporteur


Ο Κριστιάν Μπομπέν γεννήθηκε στο Κρεζό στις 24 Απριλίου του 1951.
Ακολούθησαν τριάντα χρόνια ύπνου, όπου ό,τι φαίνεται να ’ναι πραγ-
ματικότητα δεν είναι παρά ένα και μόνο όνειρο που παίρνει διάφο-
ρες μορφές. Παιδικά χρόνια που πέρασαν στη ζεστασιά των βιβλίων.
Σπουδές φιλοσοφίας και ανακάλυψη αγνών φωνών, όπως του Κίρ-
κεγκαρντ (Kierkegaard) και της Σιμόν Βέιλ (Simone Weil).
Σκόνη εργασιών. Ένας μήνας εδώ, ένας μήνας εκεί, ένα χρόνο στη
Δημοτική Βιβλιοθήκη του Ωτέν, δέκα χρόνια σ’ ένα μουσείο στο
Κρεζό, ακούγοντας μορφωμένους ανθρώπους να μιλούν για πράγ-
ματα ανούσια. Στη διάρκεια αυτής της περιόδου, λίγα ταξίδια κι ακόμη λιγότερα
γεγονότα. Το 1980 γράφει τα έργα Η Απλή γοητεία (L’Enchantement simple),
To Υπέρτατο κενό (Souveraineté du vide), Το Μέρος που λείπει (La
Part manquante). Τα βιβλία προχωρούν με τη σιγουριά των υπνοβα-
τών που έχουν τα χέρια τεντωμένα μες στο σκοτάδι.
Σε όποιον δεν ανέχεται τη μηδαμινότητα του κόσμου, η λογοτεχνία
προτείνει το όπιό της: μια νάρκωση που έρχεται σιγά σιγά.
Το 1999 έχασε τον πατέρα του.

Αρκετά κοιμήθηκε.

Ο Γυρολόγος, ποίηση δίγλωσση έκδοση ένθετο στο 34ο τεύχος του περιοδικού ΕΝΕΚΕΝ.

Περιοδικό ΕΝΕΚΕΝ τεύχος 34ο. Craig WHERLOCK: Πρόσωπα και κρίση

Συνέχεια της φωτογραφικής τριλογίας με θέμα Πρόσωπα στην κρίση το περιοδικό ΕΝΕΚΕΝ δημοσιεύει στο 34ο τεύχος του την εργασία του άγγλου φωτογράφου
Craig Wherlock που κατάγεται από την Αγγλία και  ζει στη Βόρεια Ελλάδα. Στο φωτογραφικό έργο του, με αναφορές στην κοινωνική και ουμανιστική  παράδοση της βρετανικής φωτογραφίας, ο  Να θυμήσουμε ότι στο ΕΝΕΚΕΝ έχει παρουσιαστεί σε αφιέρωμα το έργο του Θεσσαλονικού φωτογράφου Γιώργου Ιωαννίδη και του βραβευμένου Ιρανού σκηνοθέτη Morteza Jafari που ζει και εργάζεται στην Θεσσαλονίκη.