Σάββατο, 19 Ιανουαρίου 2013

Yiğit Bener, Autres cauchemars, βιβλιοπαρουσίαση. Γιώργος Γιαννόπουλος


Yiğit Bener, Autres cauchemars, μτφ. από τα τουρκικά Celin Vuraler, υπεύθυνος σειράς Τουρκικά Γράμματα Timour Muhidine, εκδ. Act Sud, Παρίσι 2010.

«Μην πιστεύετε αυτά που λένε για τον πόνο και την ωριμότητα: o πόνος δεν μας κάνει να μεγαλώσουμε, μας αποβλακώνει, μας πληγώνει, μπορεί και να μας κάνει κακούς. Στην πραγματικότητα η “ωριμότητα”, εμφανίζεται αργότερα... πολύ αργότερα... μπορεί... κάποτε... Εάν η ζωή μας δείξει επιείκεια και κάτι διορθώσει, κάποια πράγματα... Αν παρουσιαστεί η ευκαιρία να κοιταχτούμε κατά πρόσωπο και να λογαριαστούμε με τη συνείδησή μας...»
   Γραφή ωριμότητας και αυτοσυνείδησης, η συλλογή διηγημάτων Άλλοι εφιάλτες του Τούρκου συγγραφέα Yiğit Bener έρχεται να μας επιβεβαιώσει τη μακρά παράδοση της τουρκικής λογοτεχνίας που συνδιαλέγεται με τα σύγχρονα λογοτεχνικά ρεύματα και αντλεί την έμπνευσή της από το παρελθόν. O Bener εδώ μνημονεύει χαρακτηριστικά τον «σουλτάνο» της τουρκικής ποίησης Bâkî (1526-1600), που θεωρείται από τους θεμελιωτές της τουρκικής λογοτεχνίας. Στο πνεύμα αυτής της παράδοσης που ενσωματώνει στην ουμανιστική της θεματική την καλλιέργεια μιας εκλπετυσμένης γραφής, ο Yiğit Βener είναι ένας από τους πιο χαρακτηριστικούς εκφραστές της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας η οποία αντλεί τόσο από την πολιτιστική της παρακαταθήκη όσο και από τη σύγχρονη προβληματική της λογοτεχνίας. Βλ. σχετικά με το θέμα αυτό και στο  βιβλίο του Ορχάν Παμούκ, The Silent House, μτφρ. Robert Finn, εκδ. Faber.
   Ο ανιμαλισμός στους εφιάλτες του Bener λειτουργεί διττά και αποτελεσματικά: ως αφηγηματικό όχημα, το φαινομενικά ασήμαντο της πανίδας μεταφέρει στη σημαντική έναν κριτικό λόγο για μερικές από τις καθοριστικές στιγμές στην ιστορία της σύγχρονης Τουρκίας. Έτσι ο Μπενέρ –που αξιοποιεί με τρόπο ευρηματικό μια σπουδαία αφηγηματική φόρμα της Ανατολής, με πιο γνωστό της εκφραστή τον Αίσωπο, η οποία αργότερα υιοθετήθηκε στην ελληνορωμαϊκή γραμματεία και κατόπιν χρησιμοποιήθηκε επεξεργασμένη για τα δυτικά γράμματα από τον Λαφονταίν και τους μετέπειτα δασκάλους της, τους Κάφκα, Μπόρχες, Μπάροουζ– για να αναφερθεί στο στρατιωτικό πραξικόπημα στο «Η κηλίδα», στον θρησκευτικό φουνταμενταλισμό στο «Le Brasier», στην αντίσταση στη δικτατορία και στον κόσμο των πολιτικών εξόριστων στο «Bleu azur» αλλά και στη διεθνιστική αλληλεγγύη στο «Pique au vif», στoν καταστροφικό σεισμό στη Σμύρνη το 1999, στις σχέσεις με την Ελλάδα στο «Μπουγιαμπέσα» και στο «Συρτάκι», στην αντίσταση στη βιοεξουσία και την πολιτική διάσταση που ενέχει η ηθική στάση που αντιστέκεται στη βία της στο «Η εμπειρία» κλπ. Την ίδια στιγμή και στην αριστοτεχνική όσο και ευρηματική γραφή του Bener η τοτεμική ατμόσφαιρα των διηγημάτων του και η αναφορά στα ζώα και τα πάθη τους από τη συμπεριφορά των ανθρώπων γίνεται ο άξονας για να έρθουν στο φως τα ανθρώπινα πάθη: οι χαμένοι έρωτες, η ζήλια, ο θάνατος και η απώλεια, η αιμομεικτική επιθυμία, οι σεξουαλικές φαντασιώσεις, ο πόνος, ο σαδισμός, η ευχαρίστηση. Η γραφή του Bener συνθέτει ένα πεδίο ωριμότητας όπου συμφιλιώνεται το παρόν και το παρελθόν μιας κοινωνίας, μέσα από την ποιητική καλλιέργεια της γλώσσας και προπαντώς μέσα από μια αρετή που φαίνεται να αποτελεί κοινή «μοίρα» με τον γείτονα τουρκικό λαό. Δηλαδή η εμπειρία της κάθαρσης μέσα από την αντιμετώπιση, τελικά, του μεγαλύτερου εχθρού που είναι πάντα ο ίδιος μας ο εαυτός και η αδυναμία του να ανταλλάξει τη βεβαιότητα των παθών, των ιδεοληψιών και των καθηλώσεών του με την ευθύνη της αυτογνωσίας και τη σχετική όσο και ουσιώδη ελευθερία που η κάθαρση αυτή μας προσφέρει.

Ο συγγραφέας και μεταφραστής Yiğit Bener γεννήθηκε το 1958 στις Βρυξέλλες. Είναι ο γιος του Tούρκου συγγραφέα Erhan Bener, διακεκριμένου εκπροσώπου του «Νέου Κύμματος» της τουρκικής λογοτεχνίας. Στη δεκαετία του 1980 έζησε εξοριστος στο Βέλγιο και στο Παρίσι. Διδάσκει μεταφρασιολογία στο Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης. Η μετάφραση του έργου του Céline Voyage au bout de la nuit τιμήθηκε με το βραβείο καλύτερης μετάφρασης το 2002. Είναι ιδρυτής και διευθυντής της λογοτεχνικού και σατυρικού περιοδικού Iktidarsiz.

Το κείμενο δημοσιεύεται στις σελίδες του βιβλίου στο 26ο τεύχου περιοδικού ΕΝΕΚΕΝ που κυκλοφορεί. Στο ίδιο τεύχος δημοσιεύεται για πρώτη φορά στην ελληνική το διήγημα του Μπενέρ Το γαλάζιο της πεταλούδας σε μετάφραση Γ, Γιαννόπουλου

Ποιήματα του Ντίνου Σιώτη

Θέλω να γράψω ένα ποίημα

Ντίνος Σιώτης 

Θέλω να γράψω ένα ποίημα για ένα θέμα
που με απασχολεί εδώ και καιρό αλλά
πριν το γράψω θα ήθελα να πω δυο λόγια

για τα έντομα που παραλύουν απ’ τον φόβο
στη θέα της αράχνης για τον αδύναμο που
λιώνει απ’ τον φόβο στη θέα μιας αβοήθητης

αδυναμίας για τον συλλέκτη φάρων που
αναβοσβήνουν μοναξιές μέσα στη θύελλα
για τον συρματοπλέκτη λαθρομεταναστών

για τον συμπλέκτη παλιού αυτοκινήτου
στην ανηφόρα κάποιας στροφής προς το
παρελθόν (ή προς τα Γιάννενα) θέλω να

πω δυο λόγια για τον άγνωστο νόστο που
έφυγε ξαφνικά για τον Νότο με της αυγής
τον πρώτο κρότο για το μάτι της φάλαινας

που βλέπει το κανονάκι του αλιευτικού
αλλά είν’ αργά να το αποφύγει να φύγει
δεν μπορεί χτυπώντας τo πτερύγιο στα


ματωμένα κύματα για τον τραυματία και
για τον τραυματιοφορέα μιας Κυριακής
σε γήπεδο βήτα εθνικής επαρχιακής

κωμόπολης αγώνα που θυμίζει πρέζα
ή Πρέβεζα για όσους αυτοκτονούν
χαμένοι μπροστά στα γκρεμισμένα

όνειρά τους μπροστά σε αόρατους
καθρέφτες μπροστά σε ορίζοντες
απαντοχής για τα παράθυρα που

μένουν πάντα ανοιχτά κοιτώντας
την ανατολή προσμένοντας θαύμα
που κοχλάζει όπως η λάβα θέλω να

γράψω ένα ποίημα για ένα θέμα που
με απασχολεί εδώ και καιρό αλλά δεν
ξέρω αν θα βρω τον χρόνο να το γράψω



Αθήνα, 1 Απριλίου 2012

Ο Ντίνος Σιώτης γεννήθηκε στην Τήνο στις 19 Δεκεμβρίου 1944. Από τις εκδόσεις Κοινωνία των (δε)κάτων κυκλοφορεί η συλλογή του Εκεί έξω. Το ποίημά του μαζί με άλλα δημοσιεύονται στο 26ο τεύχος του περιοδικού ΕΝΕΚΕΝ που κυκλοφορεί.

O XΡONOΣ ΤΗΣ ΕΠΙΘΥΜΙΑΣ ΚΑΙ Η ΩΡΑ ΤΗΣ ΑΓΑΠΗΣ, Ιωάννα Πετρίδου




O XΡONOΣ ΤΗΣ ΕΠΙΘΥΜΙΑΣ ΚΑΙ Η ΩΡΑ ΤΗΣ ΑΓΑΠΗΣ

 Σ' ένα μικρό κείμενο με τίτλο Εφήμερο (1915), ο Φρόιντ καταθέτει τις σκέψεις του πάνω στο ζήτημα της απόλαυσης της ομορφιάς σε σχέση με την περιορισμένη της διάρκεια. Αφορμή γι’ αυτό στάθηκε ο διάλογος μ’ έναν νέο ποιητή για την ομορφιά της φύσης κατά τη διάρκεια ενός περιπάτου δύο χρόνια νωρίτερα.
   Το εφήμερο της ομορφιάς της φύσης, του ανθρώπινου σώματος, ή ακόμη και της ανθρώπινης δημιουργίας, συνιστά στοιχείο της πραγματικότητας. Ωστόσο, η σκέψη για τη μοιραία απώλεια της ομορφιάς τους εμπόδιζε τον νέο ποιητή να αισθανθεί χαρά από την παρουσία της, απαξιώνοντας έτσι την ομορφιά των αντικειμένων θαυμασμού και αγάπης. Ο Φρόιντ θα υποστηρίξει το αντίθετο, λέγοντας ότι «η αξία του εφήμερου είναι ως προς τον χρόνο μια αξία σπανιότητας. Ο περιορισμός στη δυνατότητα της απόλαυσης αυξάνει τον πολύτιμο χαρακτήρα της»1.
   Η απαίτηση του ποιητή για την αιώνια παρουσία των «ωραίων πραγμάτων» είναι συνέπεια μιας επιθυμίας, μιας επιθυμίας όμως που προϋποθέτει την απουσία χρόνου. «Η απουσία χρόνου είναι ένα πράγμα που ονειρευόμαστε» θα πει ο Λακάν, «είναι αυτό που ονομάζουμε αιωνιότητα, και το όνειρο αυτό συνίσταται στο να φανταζόμαστε ότι ξυπνάμε»2. Τι σημαίνει όμως «απουσία χρόνου»; Ποια είναι η επιθυμία που μας τοποθετεί εκτός χρόνου και ποια μας εισάγει στον χρόνο;
   Αναζητώντας την αλήθεια του ονείρου θα προσφύγουμε στη μυθική της έκφραση. Ο μύθος κάνει ορατή μιαν αλήθεια που την ίδια στιγμή παραμένει βαθιά συγκαλυμμένη. Μιλά τη γλώσσα του ασυνειδήτου, που λέει την αλήθεια και παραπλανά ταυτόχρονα. Μισο-λέγεται κάτι, αλλά το μισο-λεγόμενο ορίζεται από τον Λακάν ως «ο εσωτερικός νόμος κάθε είδους εκφοράς της αλήθειας, και αυτό που το ενσαρκώνει καλύτερα είναι ο μύθος».3
   Οι μυθικοί αγώνες αναφέρονται στις ουσιαστικές περιπέτειες της ζωής, δηλαδή στις ψυχικές συγκρούσεις που καθορίζουν τη δημιουργία του ανθρώπου. Βρίσκουμε όμως στους μύθους να τίθεται εξίσου σταθερά το θέμα της σχέσης του ανθρώπου με μια μυστική, ιερή δύναμη, που κατά τον Λακάν ταυτίζεται «με τη δύναμη της σημασίας, και ειδικότερα του σημαίνοντος οργάνου της»4.
   Οι μύθοι αφηγούνται συχνά διαδοχικές γενέσεις που συνδέονται με τον χρόνο. Στη μορφή αυτή της μυθικής αφήγησης αντανακλάται το αιώνιο που ανοίγεται στον χρόνο. Ένας από τους μύθους αυτούς είναι η Θεογονία του Ησιόδου. Στην αρχή του μύθου τοποθετείται ο λόγος των Μουσών, που ξέρουν να λένε ψέματα όμοια μ’ αλήθειες και αν θέλουν, ξέρουν να ιστορούνε αλήθειες. Οι κόρες του Δία και της Μνημοσύνης ενέπνευσαν, έτσι, τραγούδι στον Ησίοδο για να μπορεί να ψάλλει «κι όσα στο μέλλον θα γεννούν κι όσα πέρασαν». Ο μύθος, δίνοντας μορφή σε μια καλυμμένη αλήθεια, δεν είναι επομένως μόνο η αφήγηση μιας ιστορίας του παρελθόντος, αλλά έχει ταυτόχρονα μια λειτουργία χρησμού. Η εξιστόρηση η ίδια δίνει τα σημαίνοντα μιας αλήθειας που καθορίζει το μέλλον.
   Αυτό που ουσιαστικά εμπλέκεται στη μυθική αφήγηση της Θεογονίας είναι η αλήθεια της δομής της ανθρώπινης ύπαρξης και της ανάπτυξής της. Η ψυχανάλυση έχει δείξει ότι η ανάπτυξη αυτή ταυτίζεται με τη διαδικασία του οιδιπόδειου συμπλέγματος, στον βαθμό που αυτό συνιστά δομική διαδικασία του υποκειμένου. Σύμφωνα με τον Λακάν, η διαδικασία αυτή ξετυλίγεται σε τρεις χρόνους, δηλαδή σε πρώτο, δεύτερο και τρίτο χρόνο, τον χρόνο της «εξόδου από το οιδιπόδειο σύμπλεγμα»5.  Αναφερόμενοι στις βασικές σκηνές και στα ουσιαστικά στοιχεία του μύθου, θα επιχειρήσουμε να δείξουμε τη λειτουργία και τη σημασία των τριών αυτών χρόνων συγκρότησης της δομής του υποκειμένου.
   Κατά τον μύθο, στην αρχή γίνεται το Χάος απ’ όπου αναφύονται η Γη και ο Έρως. Στη συνέχεια, η Γη πρώτα γεννά «ίσο με τον εαυτό της τον Ουρανό…, να τη σκεπάζει ως πέρα από παντού…»6. Ο Ουρανός, μυθική μορφή του αρχαϊκού ή φαντασιακού πατέρα, εξέρχεται ως ίσος από την Γη, μορφή της αρχαϊκής ή φαντασιακής μητέρας, μ’ ένα είδος αναπαραγωγής με διαχωρισμό, χωρίς μεσολάβηση της σεξουαλικότητας. Μια εικόνα πρωταρχικής ενότητας, δηλαδή, μια αναπαράσταση του «ενός φύλου», αναπαράσταση που στο Συμπόσιο του Πλάτωνα παίρνει τη μορφή της μυθικής εικόνας του Ανδρόγυνου. Ο Ουρανός είναι αδιαχώριστος από τη Γη, χαμένος στη διαρκή απόλαυση του σώματός της. Φοβερά ήταν τα παιδιά που γεννήθηκαν από τη Γη και τον Ουρανό, και φοβερότερος απ’ όλους ο τελευταίος γιος, ο Κρόνος, με «τον δόλιο νου του». Ο φαντασιακός πατέρας, όμως, λειτουργεί ως ανταγωνιστής του παιδιού. Μόλις αυτό γεννιέται, το κρύβει στα βάθη της Γης, δηλαδή στο εσωτερικό του μητρικού σώματος. Οι μυθικές αυτές σκηνές δίνουν έτσι μια απεικόνιση του χρόνου της πρώτης σχέσης μητέρας-παιδιού μέσα στο φαντασιακό πεδίο. Στη φάση αυτή αντιστοιχεί ο πρώτος χρόνος του οιδιπόδειου συμπλέγματος, μέσα στον οποίο, σύμφωνα με τον Λακάν, «η πατρική αρχή εισάγεται με μια καλυμμένη μορφή, ή μη φανερωμένη ακόμη»7.
   Στον πρώτο αυτό χρόνο η επιθυμία συγκροτείται ως επιθυμία της επιθυμίας της μητέρας και επομένως το παιδί ταυτίζεται με τον φαλλό, ως το αντικείμενο της επιθυμίας της μητέρας του. Έτσι, τα πρώτα λόγια που εμφανίζονται στη Θεογονία είναι τα λόγια της μητέρας Γης προς τα παιδιά της: ζητά να πληρώσουνε στον «κακούργο» (ατασθάλο) πατέρα τους, το άδικο που τραβούνε από τ’ ανόσια έργα του. Μόνο ο Κρόνος δέχεται να ικανοποιήσει την επιθυμία της μητέρας του. Ενώνεται μαζί της ενάντια στον παντοδύναμο πατέρα και εκτελεί μιαν αποτρόπαια πράξη: ευνουχίζει τον Ουρανό. Το μίσος του παιδιού, που γεννά ο ανταγωνισμός με τον φαντασιακό πατέρα, εκφράζεται ως απειλή ευνουχισμού. Φαντασιακά η απειλή αυτή παίρνει τη μορφή α-ντεκδίκησης με μια πράξη ευνουχισμού του πατέρα. Έτσι, η εκπληκτική αυτή σκηνή του μύθου δίνει έκφραση στις δύο πρωταρχικές επιθυμίες του παιδιού, αντίστοιχες των δύο εγκλημάτων του Οιδίποδα: να σκοτώσει τον πατέρα του και να παντρευτεί τη μητέρα του. Και καθώς οι δύο αυτές επιθυμίες σημαίνουν μια απουσία εγγραφής στη γενεαλογική τάξη, ο πρώτος αυτός χρόνος του οιδιπόδειου συμπλέγματος είναι στην ουσία ένας χρόνος «εκτός χρόνου».
   Ο ευνουχισμός του Ουρανού είχε τις συνέπειές του. Μετά την ικανοποίηση του μίσους, φανερώνεται η αγάπη για τον πατέρα και γεννά το συναίσθημα της ενοχής. Έτσι, από τις στάλες του αίματός του η Γη γέννησε τις Ερινύες. Τα γεννητικά όργανα του πατέρα του ο Κρόνος τα έριξε στη θάλασσα. Από τον αφρό, που σχηματίστηκε μετά από καιρό τριγύρω τους, γεννήθηκε μια κόρη, η Αφροδίτη.  Από την αρχή η Αφροδίτη είχε ως συντρόφους τον Έρωτα και τον Ίμερο. Ο ευνουχισμός του φαντασιακού πατέρα, η έλλειψή του επομένως, έχει ως συνέπεια την πρώτη εμφάνιση της σεξουαλικότητας. Η Αφροδίτη αναδύεται από τη θάλασσα ως αντικείμενο επιθυμίας, καθώς, όπως λέει ο μύθος, «απ’ την αρχή την τιμή πήρε και τον κλήρον έλαχε, να’ χη μες στους αθανάτους θεούς και τους ανθρώπους, τα χάδια τα παρθενικά και τα γλυκοχαμόγελα και τις απάτες και τη γλυκιά την ηδονή, το σμίξιμο το ερωτικό και τα γλυκά καμώματα όλα» (στ. 203-206).
   Μετά τη γέννηση της Αφροδίτης ο μύθος διηγείται πως ο Ουρανός ονομάτισε τους γιους του Τιτάνες επειδή, όπως έλεγε, «τεντώνοντας πολύ την αδικίαν έπραξαν... και θα’ ρθη ένας καιρός να το πληρώσουν» (στ. 209-210). Έτσι στο όνομα Τιτάνας (από το τιταίνω), που ως εικόνα παραπέμπει στην έννοια του φαλλού, εκφράζεται τόσο η οιδιπόδεια επιθυμία τους, όσο και το ότι σ’ έναν πρώτο χρόνο ο ευνουχισμός του πατέρα εκλαμβάνεται ως το ισοδύναμο της απόλαυσης. Άλλωστε κατά τον Πλάτωνα η εποχή του Κρόνου είναι η «χρυσή εποχή».
   Ο παντοδύναμος Κρόνος είχε μάθει από τους γονείς του «πως του ήταν πεπρωμένο κάποτε να νικηθεί από το παιδί του» (στ. 464). Έτσι, τρέμοντας μήπως πάρει κάποιος άλλος το βασιλικό του αξίωμα, κατάπινε τα παιδιά που του γεννούσε η Ρέα. Για τον λόγο αυτό ήδη από την αρχαιότητα θεωρήθηκε ότι ο Κρόνος αποτελεί προσωποποίηση του χρόνου. Είναι μια πρώτη μορφή του χρόνου, που τελειώνει πάντα παίρνοντας κάτι. Όμως η μυθική αυτή σκηνή δηλώνει μια μετατόπιση της σχέσης παιδιού-μητέρας, καθώς ο παντοδύναμος πατέρας, ο Κρόνος, στερεί τη μητέρα από τα παιδιά της. Ουσιαστικά αυτό που εκφράζεται εδώ αντιστοιχεί στον δεύτερο χρόνο του οιδιπόδειου συμπλέγματος, κατά τον οποίο, λέει ο Λακάν, «ο πατέρας επιβεβαιώνεται μέσα στη στερητική του παρουσία, στον βαθμό που είναι αυτός που υποστηρίζει τον νόμο, και αυτό δεν γίνεται πια μ’ έναν καλυμμένο τρόπο αλλά μ’ έναν τρόπο διαμεσολαβημένο από τη μητέρα, που είναι αυτή που τον καθιερώνει ως αυτόν που της επιβάλλει τον νόμο»8.
   Για να πληρώσει ο μεγάλος Κρόνος «τις κατάρες του πατέρα του και των παιδιών του που κατάπινεν» (στ. 472-473), η Ρέα, με τη βοήθεια του Ουρανού και της Γης, σώζει το τελευταίο της παιδί, τον Δία. Ως πρώτος γιος που σώζεται, ο Δίας παίρνει ένα όνομα που σημαίνει ζωή (Ζεύς). Δεν είναι τυχαίο πως από τη στιγμή της γέννησής του ο μύθος αναφέρεται στο Όνομα-του-πατέρα, τον αποκαλεί «πατέρα θεών και ανθρώπων». Ο Λακάν είπε άλλωστε ότι: «το παιδί είναι ο πατέρας του ανθρώπου». Η διάσωση του παιδιού συνιστά, έτσι, μυθική έκφραση της εισαγωγής στον τρίτο χρόνο του οιδιπόδειου συμπλέγματος.
   Το παιδί σώζεται με τη χρήση ενός υποκατάστατου. Το κρύβουν σε μια σπηλιά και αντ’ αυτού δίνουν στον Κρόνο να καταπιεί σπαργανωμένο λιθάρι. Σαν μεγάλωσε ο Δίας, ο Κρόνος, νικημένος από τις τέχνες και τη δύναμη του γιου του, ανέβασε από την κοιλιά του το λιθάρι και τα παιδιά του. Το λιθάρι, λέει ο μύθος, ο Δίας το στήριξε πάνω στη γη, στο κέντρο της, «σημάδι ν’ απομείνη αιώνιο και οι άνθρωποι οι θνητοί να το θαυμάζουν» (στ. 500). Οι σκηνές αυτές αποδίδουν με εξαιρετικό τρόπο αυτό που ο Λακάν περιέγραψε ως διαδικασία σύστασης του σημαίνοντος. Σ’ έναν πρώτο χρόνο το λιθάρι είναι σημείο που αναπαριστά τον Δία, σ’ έναν δεύτερο χρόνο εξαφανίζεται στην κοιλιά του Κρόνου, ενώ ο Δίας είναι εκεί όπου δεν αναπαρίσταται, και σ’ έναν τρίτο χρόνο το λιθάρι-σημείο γίνεται ο «ομφαλός της γης», γίνεται σημαίνον. Μέσα στη διαδικασία αυτή απεικονίζονται εξίσου οι πράξεις της αλλοτρίωσης και του αποχωρισμού, που θεμελιώνουν το υποκείμενο.....

1. Sigmund Freud, «Ehémère destinée» (1915), στο Résultats, idées, problèmes I, Παρίσι, εκδ. Gallimard, 1985, σ. 234.
2. J. Lacan, Le Séminaire XXV, Le moment de conclure, Σεμινάριο της 15ης Νοεμβρίου 1977, σ. 2.
3. J. Lacan, Le Séminaire ΧVII, L’ envers de la psychanalyse, εκδ. du Seuil, Παρίσι, 1991, σ. 127.
4. J. Lacan, Le Séminaire IV, La relation d’ objet, εκδ. du Seuil, Παρίσι, 1994, σ. 254.
5. J. Lacan, Le Séminaire V, Les formations de l’ inconscient, Κεφ. X, εκδ. du Seuil, Παρίσι, 1988.
6. Ησίοδος, Θεογονία, στ. 126-127, εκδ. Ι. Ζαχαρόπουλος, Αθήνα 1939.
7. J. Lacan, Le Séminaire V, Les formations de l’ inconscient, ό.π., σ. 194.
8. J. Lacan, Le Séminaire V, Les formations de l’ inconscient, ό.π., σ. 194.

Το κείμενο αποτελεί απόσπασμα από το δοκίμιο της ψυχαναλύτριας Ιωάννας Πετρίδου που δημοσιεύεται στο τεύχος 26ο του περιοδικού ΕΝΕΚΕΝ που κυκλοφορεί. Η φωτογραφία είναι της  Diane Pol-Lajaima.

ΕΝΕΚΕΝ Σωτήρης Κονταγιάννης, Εργατική Αλληλεγγύη τεύχος 1054

Περιοδικό “ΕΝΕΚΕΝ”: Επικαιρότητα από το παρελθόν

 

Σωτήρης Κοντογιάννης




Μεγάλο ενδιαφέρον, όπως άλλωστε και όλα τα προηγούμενα, έχει το νέο, 26ο τεύχος του περιοδικού Ένεκεν.
Το Ένεκεν είναι ένα περιοδικό που κινείται στον χώρο όπου συναντιούνται η τέχνη με την πολιτική και την επιστήμη. Το τεύχος που κυκλοφορεί περιλαμβάνει ποιήματα, διηγήματα, κείμενα για την ιστορία και την ψυχανάλυση, αναλύσεις για τον κινηματογράφο, συνεντεύξεις και παρουσιάσεις βιβλίων. Αλλά δεν είναι ένα συνονθύλευμα τυχαίων και διαφορετικών υλικών. Το Ένεκεν ήταν πάντα και είναι συνδεδεμένο με τον παλμό, τα ερωτηματικά και τις ανησυχίες του κινήματος -και αυτό είναι το κόκκινο νήμα που, άλλοτε άμεσα και ορατά και άλλοτε έμμεσα και υπόγεια διαπερνάει όλο του το υλικό.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα η συνέντευξη που έδωσε στην Γεωργία Τσουδερού ο Σάντρο Μετζάντρα. “Ο καθηγητής Μετζάντρα”, γράφει η παρουσίαση της συνέντευξης, “διδάσκει Πολιτική Φιλοσοφία στη Σχολή Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου της Μπολόνιας θέματα που αφορούν την ιστορία της αποικιοκρατίας στην ευρωπαϊκή και αμερικανική ήπειρο, καθώς και θέματα για την παγκόσμια ανάπτυξη και τα ανθρώπινα δικαιώματα”. Ταυτόχρονα, όμως, συμμετέχει σε μια σειρά από πρωτοβουλίες “με δράσεις ενάντια στην οικονομική κρίση”.
“Είναι υποχρέωση όλων μας η παρασκευή της αισιοδοξίας μέσα από τους αγώνες, μέσα από την αντίσταση...”, λέει. Οι αγώνες δεν είναι κάτι το οποίο πρέπει να εφεύρουμε. Υπάρχουν παντού θαυμάσιοι αγώνες. Αυτό δεν σημαίνει ότι η ιστορία είναι μονόδρομος. Υπάρχει ο κίνδυνος της οπισθοδρόμησης. Η ελπίδα όμως βρίσκεται στους εργατικούς αγώνες. “Επιμένω”, λέει στην τελευταία φράση της συνέντευξης, “στη σύγκρουση της εργατικής τάξης ως την κεντρική δύναμη για να βγούμε από το αδιέξοδο της οικονομικής κρίσης”.
Ο Μιχάλης Τρεμόπουλος είναι, στον περισσότερο κόσμο γνωστός από την σύγκρουσή του στο Νομαρχιακό Συμβούλιο της Θεσσαλονίκης με τον Ψωμιάδη και την εκλογή του στη συνέχεια, με το ψηφοδέλτιο των Οικολόγων Πράσινων στο Ευρωκοινοβούλιο. Στο Ένεκεν που κυκλοφορεί υπάρχει ένα πολύ ενδιαφέρον κείμενό του, για την ιστορία της απελευθέρωσης της Θεσσαλονίκης τον Οκτώβρη του 1944 από τη ναζιστική κατοχή. Το κείμενο είναι προδημοσίευση από το υπό έκδοση βιβλίο του “Η σκοτεινή Θεσσαλονίκη - Εθνικισμός και αντισημιτισμός, ρητορεία και πρακτικές ενός αιώνα”.
Ανάμεσα στα κείμενα που φιλοξενεί το τεύχος αυτό του Ένεκεν είναι και δυο “δικά μας” -ένα κείμενο του Πάνου Γκαργκάνα για τις πολιτικές εξελίξεις με τίτλο “Το Τρίγωνο των Βερμούδων” και μια παρουσίαση του βιβλίου του Φράνσις Σκοτ Φιτζέραλντ “Ο Υπέροχος Γκάτσμπυ” από την Δήμητρα Κυρίλλου.
“Έχουμε συνηθίσει πια να ονομάζουμε Τρόικα και την αντιπροσωπία των επιτηρητών ΔΝΤ-ΕΕ-ΕΚΤ και την συγκυβέρνηση ΝΔ-ΠΑΣΟΚ-ΔΗΜΑΡ” γράφει ο Πάνος στην εισαγωγή του κειμένου του. “Ωστόσο έτσι όπως εξελίσσονται τα πράγματα, θα έπρεπε ίσως να μιλάμε για ένα τρίγωνο που έχει τις ίδιες καταστροφικές ιδιότητες με το παροιμιώδες τρίγωνο των Βερμούδων. Δεν πρόκειται για λογοπαίγνιο”.
Το άρθρο έχει γραφτεί αρκετές βδομάδες πριν -πολύ πριν την επανεκλογή του Ομπάμα και πολύ πριν πάρει τις σημερινές του διαστάσεις το σκάνδαλο της Λίστας Λαγκάρντ. Ωστόσο, αυτό δεν του αφαιρεί τίποτα από την επικαιρότητά του: “Ακόμα και οι πιο ιεροί θεσμοί”, γράφει, “έχουν βυθιστεί στα σκάνδαλα. Με ποιο κύρος να απαιτήσουν σεβασμό οι στρατηγοί του Πενταγώνου (λίγες μέρες πριν οι εργάτες του Σκαραμαγκά είχαν καταλάβει το υπουργείο Άμυνας) όταν κάθε βράδυ τα δελτία ειδήσεων μας πληροφορούν για τον χορό των εκατομμυρίων από τις μίζες για τα υποβρύχια ή τους πυραύλους, που κατέληγαν στις οφσόρ του Τσοχατζόπουλου;”
“Σε περιόδους κρίσης τα προβλήματα και οι αναζητήσεις του παρελθόντος αναδεικνύουν την επικαιρότητά τους” γράφει στο κείμενό του με τίτλο “Η Τέχνη στην εποχή της Κρίσης” ο Γιώργος Γιαννόπουλος, ο εκδότης του Ένεκεν. Έτσι είναι. Διαβάστε το. Αξίζει.