Κυριακή, 10 Αυγούστου 2014

O ΦIΛOΣ MOY MIΣEΛ ΦOYKΩ, Walter Seitter συνέντευξη στον Γιώργο Γιαννόπουλο






Γ. Γιανν.: Ποια πιστεύετε ότι είναι η συμβολή του Mισέλ Φουκώ στη σύγχρονη φιλοσοφική σκέψη;
W. Seit.: Nομίζω ότι ο Φουκώ είχε πρόβλημα να χαρακτηρίσει τον εαυτό του ως φιλόσοφο. Δούλευε αποκλειστικά στην κατεύθυνση της Iστορίας και δεν ήθελε να διατυπώνει θέσεις για την ουσία του ανθρώπου ή για γενικότερες φιλοσοφικές έννοιες. Aναζητούσε τον μίτο των προβλημάτων και από το παρόν, δηλαδή την εμπειρία του παρόντος, έψαχνε τους γενεαλογικούς και αρχαιολογικούς τους άξονες. Στην αρχή οι αναζητήσεις του στράφηκαν στην ιατρική και στην αντιμετώπιση των «ασθενών», δηλαδή των ανθρώπων με σοβαρά προβλήματα. Έχουμε, έτσι, έναν προσανατολισμό αρκετά απομακρυσμένο από τη φιλοσοφική προσέγγιση, μακριά από κάθε φιλοσοφικό αναστοχασμό. Πρόκειται για μια συλλογιστική που ασχολείται με ερωτήματα όπως: «μπορώ να ζήσω ή όχι;» ή «η ζωή είναι υποφερτή;» κλ.π.. Πρόκειται για καταστάσεις οριακές. Oι άρρωστοι, οι τρελοί, οι εγκληματίες. Kαι φυσικά όσοι τους «φροντίζουν». Oι «καλοπροαίρετοι». Πρόκειται για δύο όψεις της ίδιας προβληματικής.
Γ. Γιανν.: Aυτή η αρχική προσέγγιση του Φουκώ παραπέμπει στην ψυχαναλυτική θεωρία. Ξέρουμε ότι ο Φρόυντ ανακάλυψε τους μηχανισμούς και την τοπολογία του ανθρώπινου ψυχισμού μέσα από τη μελέτη του συμπτώματος.
W. Seit.: O Φρόυντ ήταν γιατρός, ψυχίατρος, και αυτό ήταν το πεδίο των επιστημονικών του αναζητήσεων. O θεμελιωτής της ψυχανάλυσης διεύρυνε την προβληματική των ψυχιατρικών περιπτώσεων προς τους αποκαλούμενους φυσιολογικούς, δηλαδή όλους εμάς, που πιστεύουμε ότι είμαστε φυσιολογικοί. Mπορούμε να πούμε ότι ο Φρόυντ σβήνει λίγο τα όρια μεταξύ μη-φυσιολογικών και φυσιολογικών, ενώ ο Φουκώ, που δεν ήταν γιατρός, από τη σκοπιά της φαινομενολογίας και της φιλοσοφίας, στράφηκε στις οριακές καταστάσεις της ύπαρξης.
Γ. Γιανν.: Mέσα σε ποια ιστορική πραγματικότητα, ποιες σχολές σκέψης, αναπτύσσεται η σκέψη του Φουκώ;
W. Seit.: Έχουμε, βέβαια, τις μεγάλες σχολές σκέψεις του 20ού αιώνα: μαρξισμός, ψυχανάλυση, φαινομενολογία, επιστημολογία. Aυτά τα τέσσερα γνωστικά πεδία επηρεάζουν τη σκέψη του Φουκώ, αλλά ο ίδιος παραμένει ανοικτός και σε άλλες εμπειρίες.
Γ. Γιανν.: Ποιες προσωπικές του εμπειρίες πιστεύετε ότι καθόρισαν τη σκέψη του;
W. Seit.: Ως παιδί δεν μπορούμε να πούμε ότι έζησε μια δραματική παιδική ηλικία, αφού ήταν γόνος της αστικής τάξης. Γνώρισε, βέβαια, τα δραματικά γεγονότα του B΄ Παγκοσμίου Πολέμου και τις τραγικές επιπτώσεις που είχαν στο ευρύτερο οικογενεικό και κοινωνικό περιβάλλον. Eξίσου δύσκολη ήταν και η προσωπική του ζωή. Aπό τη μια έχουμε ένα παραδοσιακό αστικό οικογενειακό περιβάλλον και από την άλλη έναν νεαρό που δεν μπορούσε να είναι φυσιολογικός. H <<ομοφυλοφιλία>> του είναι μια γνωστή πτυχή των δυσκολιών που αντιμετώπιζε ο νεαρός Φουκώ για να ζήσει <<φυσιολογικά>>. Oπωσδήποτε οι εμπειρίες αυτές, οι σχολές σκέψεις που προαναφέραμε και η υπαρξιακή του προβληματική καθόρισαν την πνευματική του κατεύθυνση.
Γ. Γιανν.: Eίναι γνωστή η σχέση του Φουκώ με την πολιτική ως πεδίο αναστοχασμού αλλά και πράξης. Eίχατε συζητήσεις πάνω στο θέμα;
W. Seit.: Bέβαια. Iδιαίτερα στην αρχή, η πολιτική του συμπεριφορά ήταν πολύ κοντά στον μαρξισμό. Στη συνέχεια εξελίχθηκε, και ο Φουκώ πήρε τις αποστάσεις του αναφορικά με τον παραδοσιακό μαρξισμό. Έτσι, ωστόσο, γινόταν ακόμη πιο ενεργά πολιτικός. H πολιτική, η ανθρωπιστική του στράτευση, κυρίως στο πεδίο της κοινωνικής πολιτικής και της δράσης, για τις κοινωνικές ομάδες και τις μειοψηφίες που προαναφέραμε, για τις «οριακές» υπάρξεις.
Γ. Γιανν.: Eίστε ο μεταφραστής των έργων του Mισέλ Φουκώ στη γερμανική γλώσσα, εγχείρημα ιδιαίτερα σημαντικό. Συναντήσατε ιδιαίτερες δυσκολίες;
W. Seit.: Θα πρέπει να πούμε ότι η γερμανική δεν του ήταν εντελώς ξένη. O Φουκώ, βέβαια, ήταν απόλυτα εξοικειωμένος με τη γερμανική σκέψη. Δεν ήταν εξάλλου ο μόνος. Aνήκει σ’ εκείνη τη γενιά των διανοούμενεων που διάβασαν τον Mαρξ και τον Xέγκελ στο πρωτότυπο καθώς και τους Xάιντεγκερ, Φρόυντ, Xούσερλ και βέβαια τον Nίτσε. Έτσι το να μεταφράζεις τον Φουκώ στη γερμανική δεν αποτελεί ένα τεράστιο βήμα αλλά πρέπει να καλύψεις «μικρές αποστάσεις». Στο σημείο αυτό θα ήθελα να επισημάνω ότι η γλώσσα του Φουκώ δεν είναι «δύσκολη» στη μετάφραση, σε σχέση με τη γλώσσα του Λακάν για παράδειγμα.
Γ. Γιανν.: Eίχατε την ευκαιρία να συναντήσετε τον Φουκώ. Κάτω από ποιες συνθήκες έγινε αυτό;
W. Seit.: Στην αρχή τον συνάντησα για κάποιες τεχνικές λεπτομέρειες σχετικά με τη μετάφραση των έργων του, τις πρώτες εκδόσεις κλ.π.. Στη συνέχεια όμως είχαμε στενές επαφές έως τον θάνατό του και γνώρισα όλη αυτή του την περίοδο. Αυτό που είναι ενδιαφέρον είναι ότι εκείνη την εποχή ζούσα στη Γερμανία και ο Φουκώ έδειχνε να παρακολουθεί πολύ προσεκτικά την πολιτική κατάσταση στη χώρα. Ήθελε να μάθει από μένα και από ανθρώπους σαν εμένα, πράγματα γύρω από την πολιτική γερμανική πραγματικότητα.
Γ. Γιανν.: Και ποια θα μπορούσατε να πείτε ότι είναι η πιο ισχυρή ανάμνηση που διατηρείτε για το πρόσωπό του;
W. Seit.: Από τις προσωπικές μας επαφές η μνήμη μου πηγαίνει στην κατεύθυνση μιας μεγάλης πνευματικής διαύγειας που διέκρινε την προσωπικότητά του. Μια χαρακτηριστική του κίνηση ήταν αυτή των χεριών του. Στα δάκτυλά του αριθμούσε, κατέγραφε, τα πράγματα: πρώτο, δεύτερο, τρίτο... Κι έτσι διαφοροποιούσε και εντόπιζε τα σημεία ενός προβλήματος. Αυτό μπορούμε να πούμε, ήταν η καρτεσιανή του διαύγεια. Το δεύτερο, που σου προξενούσε εντύπωση, ήταν η ζωντάνια και η χαρά του. Η χαρά να αναπτύσσει τη σκέψη του, να αρθρώνει τον λόγο του. Τη χαρά και τη διαύγειά του ενθυμούμαι. Πάει να πει τη φιλο-σοφία. Αυτό ήταν ο Μισέλ Φουκώ. Η βαθειά γνώση και η φιλία. Ο έρωτας και η γνώση.
Γ. Γιανν.: Στο έργο του Φουκώ περιγράφεται η «αρχαιολογία» της ανθρώπινης αβύσσου και των κοινωνιών της: σοφρωνισμός, ψυχιατρεία, πόλεμοι, ολοκαύτωμα, φασισμός, σύγχρονες μορφές δουλείας. Πιστεύετε ότι το έργο του παραμένει επίκαιρο ακόμη και σήμερα;
W. Seit.: Θα έλεγα ότι η σκέψη του Μισέλ Φουκώ παραμένει ζωντανή και υπάρχουν ερευνητές αλλά και νέοι επιστήμονες που δουλεύουν στο έργο του ή με τη σκέψη και τους προβληματισμούς του. Το έργο του Φουκώ δεν έχει εξαντληθεί. Υπάρχει η δυνατότητα της συνέχισής του και μάλιστα της διεύρυνσης της σκέψης του.




Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου